Urriaren 24an Amurrion egindako topaketak 37 pertsona bildu zituen, kiroleko genero-desberdintasunei buruz hausnartzeko, emakume kirolarien esperientziak ikusarazteko eta eskualdean egiten duten ekarpena aitortzeko.

Joan den larunbatean, urriaren 24an, Aiaraldeko Eskualdeko Berdintasun Topaketa egin zen Amurrioko Reforren, «Kirola eta ahalduntze feminista» lelopean. Jardunaldian 37 pertsonak hartu zuten parte, 34 emakumek eta 3 gizonek, generoak kirolean duen eraginari buruz hausnartzeko eta kirol-eredu inklusiboago, seguruago eta berdinzaleagoetarantz aurrera egiteko beharra aztertzeko.

Ongietorria eta aurkezpen instituzionala Ixone Saratxaga Amurrioko Udaleko Berdintasun zinegotziak, Laura Fernández Aiaraldeko Kuadrillako Berdintasun arduradunak eta Joana del Hoyo Fernández Arabako Foru Aldundiko Berdintasun eta Giza Eskubideen zuzendariak egin zituzten. Hala, kirolaren esparruan berdintasunerantz aurrera egiteko erronkei eta aukerei buruz hausnartzeko jardunaldiari hasiera eman zioten.

«Kirola eta ahalduntze feminista» topaketaren aurkezpena. Ixone Saratxaga, Amurrioko Udaleko Berdintasun zinegotzia; Laura Fernández, Aiaraldeko Kuadrillako Berdintasun arduraduna; eta Joana del Hoyo Fernández, Arabako Foru Aldundiko Berdintasun eta Giza Eskubideen zuzendaria.
 

Topaketaren lehen zatian, adituen mahai-ingurua egin zen, honako hizlari hauekin: Amets Castrejana Fernández, EHUko Feminismo eta Generoan doktorego aurreko ikertzailea; Alicia Figueroa de la Paz, gaur egun GARAIONA Elkartean lanean ari dena eta Gipuzkoako Kirol Egokituaren Federazioan eszedentzian dagoena; eta María Francisca Mas Riera, generoari eta kirolari buruzko idazle eta ikertzaile feminista.

Haien ekarpenek kirol-jarduera zeharkatzen duten egiturazko desberdintasunetan sakontzeko aukera eman zuten: genero-estereotipoetatik eta maskulinitate- eta feminitate-ereduetatik hasi, eta emakumeek kirolean sartzeko, bertan jarraitzeko eta garatzeko aurkitzen dituzten oztopoetaraino.

Amets Castrejanak emakumezkoen maskulinitatea berezko historia kulturala duen genero-adierazpen gisa aztertu zuen, eta feminitate-eredu tradizionalak zalantzan jartzen dituzten hainbat figura aipatu zituen, hala nola marimutila, txandalera edo kirolari handikotea.

Adituen mahai-ingurua. Dinamizatzailea: Natalia Álvarez Barranco. Parte-hartzaileak: Alicia Figueroa de la Paz, gaur egun GARAIONA Elkartean lanean ari dena; Amets Castrejana Fernández, EHUko Feminismo eta Genero arloko doktorego aurreko ikertzailea; eta María Francisca Mas Riera, generoari eta kirolari buruzko idazle eta ikertzaile feminista.

Bigarren mahai-inguruan, emakume kirolarien bizipenak izan ziren protagonista. Amagoia Arrieta Arrietak ezin izan zuen bertaratu azken orduko ezusteko baten ondorioz, eta Leire Troitiño Berasategui etorri zen haren ordez. Istripu baten ondorioz hanka bat galdu zuen Troitiñok, eta gaur egun kirol egokituko hainbat modalitate praktikatzen ditu, baita pala, handbike, iraupen-eskia eta arrauneko txapelketetan parte hartu ere. Patri Espinar pilotari eta mendi-gidariak eta Mendicidencias kolektiboak ere parte hartu zuten; azken horrek mendia ikuspegi feministatik bizitzeko eta partekatzeko modua aldarrikatzen du.

Saio horretan, emakumeen kirol-ibilbideak aitortzearen garrantzia eta jarduera baldintza duinetan garatzeko dituzten zailtasunak nabarmendu ziren. Ildo horretan, Patri Espinarrek zalantzan jarri zuen maila gorenean lehiatu arren kiroletik bizitzerik ez duten pertsonak izendatzeko «kirolari profesional» terminoa erabiltzea.

Jardunaldiak, halaber, kirola lehiaketatik eta emaitzetatik harago birpentsatzera gonbidatu zuen, gozamena, zaintzak, elkarrekiko babesa, aniztasuna eta ahalduntze kolektiboa erdigunean jarriz. Azpimarratu zen ez dela nahikoa emakumeei kirolerako sarbidea erraztea; beharrezkoa dela, halaber, kirolean jarraitzeko eta garatzeko baliabideak, segurtasuna eta baldintza egokiak bermatzea.
 

 
Aiaraldeko Kuadrillako «Kirola eta ahalduntze feminista» topaketako protagonistak

Topaketan, gainera, Aiaraldea Bizikletea eskualdeko emakume txirrindularien taldeari aitortza egin zitzaion. Taldeak txirrindularitza gustuko duten emakume ugari biltzen ditu, eta lehiaketatik kanpo, errepideko ibilbideak elkarrekin eginez, kirolaz gozatzea du helburu.

Amaitzeko, eraldaketa tokiko eremutik ere bultzatu behar dela nabarmendu zen, partekatutako hausnarketak eskualdeko klubetan, kirol-eskoletan eta instalazioetan konpromiso eta ekintza zehatz bihurtuz. Izan ere, kirolean berdintasunerantz aurrera egiteak esan nahi du emakume guztiek, beren gorputza, identitatea, sexu-orientazioa edo dibertsitate funtzionala edozein dela ere, kirola askatasunez eta diskriminaziorik gabe praktikatzeko eta gozatzeko aukera izatea.
 

30 pertsona inguru elkartu ziren urriaren 17an Donemiliagan, «Bakoitza mundu bat da» eskualdeko topaketan. Kulturarteko hausnarketarako gune honetan, emakume migratuek dituzten oztopoak aztertu ziren, baita komunitate inklusiboagoak, arrazakeriaren aurkakoak eta anitzagoak eraikitzeko beharra ere.

Joan den larunbatean, urriaren 17an, Arabako Lautadako berdintasunaren aldeko eskualdeko topaketa egin zen Donemiliagako Udaleko erabilera anitzeko aretoetan, «Bakoitza mundu bat da / Cada una es un mundo» lelopean. Jardunaldiak 30 pertsona inguru bildu zituen, berdintasunari kulturarteko ikuspegitik heltzeko, jatorri eta ibilbide desberdinetako emakumeen esperientziak entzuteko, haien ekarpenak aitortzeko eta bizikidetza berdinzaleago baterantz aurrera egiteko proposamen kolektiboak lantzeko.

‘Bakoitza Mundu bat da’ Topaketaren aurkezpena, Donemiliagan (Arabako Lautada).

Tekla guztiak beharrezkoak dira melodia bateratua sortzeko

Jardunaldia Erika Letamendi Hurtado Donemiliagako alkatearen ongietorriarekin hasi zen. Ondoren, Rosabel Argotek hartu zuen hitza, topaketaren moderatzaileak.

Argotek goiz osoan zehar egindako hausnarketak lotuko zituen metafora batekin ireki zuen saioa: piano-jotzaile batek musika-pieza bat ezin hobeto ezagutzen zuen arren, ez zuen lortzen ondo jotzea. Arazoa zen pianoko tekla zuriak baino ez zituela erabiltzen, beltzak alde batera utzita.

Irudi horren bidez, gure komunitateak osatzen dituen aniztasun osoa aitortzearen garrantziaz hausnartzera gonbidatu zituen bertaratutakoak. Kontua ez da gizartea pertsona zurien eta beltzen artean banatzea, baizik eta ulertzea pertsona guztiak, beren esperientzia, identitate eta ibilbide desberdinekin, beharrezkoak direla melodia kolektibo bat sortzeko.

Migrazioak, arrazakeria eta ekarpena: begirada aldatzeko beharra

Tania Cañas Siriany, Hajar Samadi eta Anita Hichaicotoren hitzaldiek emakume migratu askoren bizitzak zeharkatzen dituzten egiturazko desberdintasunetan sakontzeko aukera eman zuten.

Tania Cañas Siriany, zuzenbidean prestatua eta aukera-berdintasuneko eragilea, ibilbide luzea duena giza eskubideen eta emakumeen eskubideen defentsan, bai El Salvadorren, bai Euskal Herrian, Arabako Lautadan bizi diren Latinoamerikako emakume migratuen errealitateaz aritu zen. Haien migrazio-ibilbideetatik abiatuta, jatorrizko herrialdeetatik irten eta harrera-lurraldera iritsi arte, emakume horien aukerak eta eskubideen erabilera baldintzatzen dituzten oztopo administratibo eta sozialak aztertu zituen.

Besteak beste, administrazio-egoera irregularrean dauden pertsonek Gasteizen erroldatzeko dituzten zailtasunak nabarmendu zituen, erroldatzea funtsezko izapidea baita eskubide eta zerbitzu ugari eskuratzeko. Era berean, emakume migratu asko etxeko lanetan eta zaintza-lanetan pilatzen dituen lan-segmentazioan jarri zuen arreta, askotan haien giza eskubideak arriskuan jar ditzaketen baldintza prekarioetan aritzen baitira.

Bere hitzaldiak kulturartekotasunaren erronkei buruz hausnartzera eta bizitza duina, aukera-berdintasuna eta parte-hartze soziala bermatuko dituzten politika publikoak sustatzeko beharrari buruz gogoeta egitera gonbidatu zituen bertaratutakoak. Ildo horretan, landa-inguruneek hurbiltasunezko harremanak, topaguneak eta komunitate-sareak sortzeko duten ahalmena nabarmendu zuen, bizikidetza eta elkarrekiko aitortza sustatzeko. Horrela, Arabako Lautada komunitate inklusiboagoak, anitzagoak eta berdinzaleagoak eraikitzeko aukera gisa aurkeztu zuen.
 

Tania Cañas Siriany, ‘Bakoitza Mundu bat da’ Topaketan

Bestalde, Hajar Samadi gizarte-langile, prestatzaile eta arrazakeriaren aurkako aktibistak migrazioen arrazoiei erreparatzera eta pertsona migratuei buruzko pertzepzioa baldintzatzen duten diskurtso arrazistak zalantzan jartzera gonbidatu zituen parte-hartzaileak. Samadi Bidaya emakume musulmanen elkarteko presidentea da, eta Arabako emakume musulmanen esperientzietan oinarritu zuen bere hausnarketa. Testuinguru horretan, ikuspegi-aldaketa bat proposatu zuen: integrazioaz hitz egiteari utzi eta ekarpenaz hitz egiten hastea.

Proposamen horrek esan nahi du emakume migratuak ez direla gizarte batera egokitu behar duten pertsonak soilik; dagoeneko gizarte horren parte diren herritarrak dira, ezagutzak, esperientziak eta gaitasunak eskaintzen dituztenak, eta gizartearen eraikuntzan ahotsa izan behar dutenak.
 

Hajar Samadi, ‘Bakoitza Mundu bat da’ Topaketan

Anita Hichaicoto ikertzaile, idazle eta generoaren eta Afrikako ikasketen arloko aholkulariak arrazakeriaren aurkako ikuspegi dekolonial eta intersekzionaletik zabaldu zuen hausnarketa.

Bere historia pertsonaletik eta Ekuatore Ginearekin dituen loturetatik abiatuta, Afrikaren eta Euskal Herriaren arteko lotura historikoak ekarri zituen gogora, oraindik ere oso ezezagunak direnak. Kolonialismoaren garaian Ekuatore Ginean euskal enpresek izan zuten presentzia aipatu zuen, Elgorriaga txokolate-enpresa eta Izaguirre finka, besteak beste, bi lurraldeen arteko harremanak uste baino estuagoak direla erakusteko.

Bere hitzaldian, migrazio-politikek eta erakundeek Afrikako emakumeen esperientziak modu homogeneizatzailean aztertzeko duten joera ere zalantzan jarri zuen, haien ibilbide, behar eta gaitasunen aniztasuna behar bezala kontuan hartu gabe.

Era berean, Atzerritartasun Legeak eta lanari lotutako erregularizazio-bideek emakume migratu asko etxeko lanetara eta zaintza-lanetara bideratzen dituztela azaldu zuen, generoaren, jatorriaren eta klase sozialaren araberako desberdintasunak erreproduzituz.

Horren aurrean, arrazakeriaren aurkako ikuspegia eta ikuspegi dekoloniala txertatuko dituzten politika publiko intersekzionalak sustatzeko beharra defendatu zuen. Gainera, Arabako Lautadako herriak bezalako komunitate txikiek esperientzia eraldatzaileak abian jartzeko duten ahalmena nabarmendu zuen. Esperientzia horiek lurralde osora zabal daitezke, berdintasun-teknikarien lanaren bidez.

Anita Hichaicoto ‘Bakoitza Mundu bat da’ Topaketan

Hausnarketatik ekintzara: elkar entzutetik eta gozamenetik abiatutako espazioak

Hitzaldien ondoren, bertaratutakoek eztabaida-taldeetan parte hartu zuten, emakume migratuen parte-hartzea eta ekarpena zailtzen dituzten oztopoak identifikatzeko eta horiek gainditzeko proposamenak lantzeko.

Azaldutako gaien artean, hizkuntza-oztopoa nabarmendu zen, baita gaztelania eta euskara ikasteko aukera eskuragarriak sortzeko beharra ere, komunikazioa eta komunitateko parte-hartzea errazteko.

Halaber, azpimarratu zen topaguneak ez direla emakume migratuentzat soilik diseinatu behar; emakume migratuek eurek sustatu eta eraikitako espazioak izan behar dute, haien interes, behar eta ekimenetatik abiatuta, gainerako herritarrak ere parte hartzera gonbidatuz.

Elkarrizketetan agerian geratu zen emakume askok beren proiektuak, ezagutzak eta ametsak dituztela, hala nola negozio propio bat sortzea. Hala ere, oztopo administratibo, ekonomiko eta sozialek zaintzaren eta etxeko lanen sektoreetara bultzatzen dituzte askotan.

Parte-hartzaileek bat egin zuten eraldaketak herrietatik eta komunitate txikietatik ere abiatu behar direla esatean, eguneroko harremanak eta elkarrekin egoteko espazioak sortuz, elkar entzutean, elkar aitortzean eta gozamenean oinarrituta.

Hausnarketa saioa ‘Bakoitza Mundu bat da’ Topaketan

Kontua ez da laguntza eskaintzea soilik, baizik eta beste pertsonak zer behar duen galdetzea, hark egiten duen ekarpena aitortzea eta guztiok berdintasunean parte hartu ahal izateko espazioak elkarrekin eraikitzea.

Talde-lanak amaitzean, Rosabel Argotek hasierako musika-metafora berreskuratu zuen, eta bertaratutako guztiak partekatutako hausnarketen eta proposamenen oihartzun-kutxa izatera gonbidatu zituen, ideia horiek beste espazio batzuetara iritsi eta gizarte osoan zabal zitezen. Ahots guztiek beren indarrez entzunarazteko aukera izango duten melodia kolektiboa sortzeko deia egin zuen.

Rosabel Argote, ‘Bakoitza Mundu bat da’ Topaketako dinamizatzailea

Deserrotzeaz eta memoriaz hitz egiteko amaiera artistikoa

Topaketa Andrea Aristondoren mikroantzerki-proposamenarekin amaitu zen. Gorputzaren, musikaren eta emozioen bidez, deserrotzearen eta migrazioaren esperientziak hurbildu zizkien ikusleei.

Tenerifen jaioa eta Euskadin bizi den artistak Kanarietako banana-landaketak eta turismoak bere jaioterrian eragindako aldaketak hartu zituen abiapuntu, gure memoria osatzen duten lekuen galeraz hitz egiteko.
Irudi dokumentalak, mugimendua eta kantua uztartuz, eta bananak hari gidari gisa erabiliz, nostalgiari, identitateari eta atzean utzitako lekura itzultzean hura jada berdina ez dela sentitzeari buruzko pieza bizi eta hunkigarria eskaini zuen.
 

Andrea Aristondoren mikroantzerkia, ‘Bakoitza Mundu bat da’ Topaketako itxieran.

Ikusleak axolagabe utzi ez zituen emanaldiak amaiera emozionala eman zion jardunaldiari, eta goiz osoan zehar landutako ideia nagusia indartu zuen: ahots, esperientzia eta errealitate guztiak aitortuz soilik eraiki ahal izango ditugu benetan berdinzaleak diren komunitateak.

Topaketa Arabako Lautadako Kuadrillak, Donemiliagako Udalak eta Arabako Lautadako Berdintasun Kontseiluak antolatu zuten, Arabako Foru Aldundiaren laguntzarekin, LAIA Arabaren esparruan.
 

Urriaren 17an, larunbatean, Zambranak Añanako Kuadrillaren Berdintasunaren aldeko X. Topaketa hartuko du, LAIA sarearen barruan. Aurtengo hitzorduak emakumeen arteko sareen garrantzia jarriko du erdigunean, esperientziak partekatzeko, elkarri laguntzeko eta aliantza feministak sendotzeko espazioa izango da.

Añanako Kuadrillak eta Zambranako Udalak antolatuta, Berdintasunaren aldeko X. Topaketa urriaren 17an egingo da, 11:30etik aurrera, Zambranako Gizarte Etxean. Urteroko hitzordu honek eskualdeko emakumeak elkartzea du helburu, bizipenak eta jakintzak partekatzeko, egindako ibilbidea aitortzeko eta berdintasunaren aldeko elkarlana indartzeko.

Aurtengo edizioan, emakumeen arteko sareak, elkarrekiko zaintzak eta antolakuntza kolektiboa izango dira ardatz nagusiak. Ikuspegi feminista, komunitario eta intersekzionaletik, topaketak emakumeen arteko harremanek eta aliantzek duten indarra azpimarratuko du, bai eguneroko bizitzan, bai eraldaketa sozialerako prozesuetan.

Emakumeen esperientziak eta sareak erdigunean

Jardunaldia 11:30ean hasiko da, erakundeen ongietorriarekin. Ondoren, 12:00etan, Dora Gálvezek «Sare bat sentitzen da. Sareak osatzen dituzten emakumeen artean sortzen diren zainketak» hitzaldia eskainiko du. Bertan, emakumeen arteko laguntza-sareek eta zaintza-harremanek duten garrantzia izango du hizpide.

Jarraian, esperientzia partekatuen mahai-ingurua egingo da, Naiara López de Munainek dinamizatuta. Bertan, hiru emakumek beren ibilbideak eta esperientziak partekatuko dituzte:

• Elisabet Duran Moreno, AñanaFEMprende ekimeneko kidea.
• Ana Belén Hernández, emakume taldeekin izandako ibilbidea eta esperientziak partekatzeko.
• Marian Uriarte, Leukak proiektuko kidea.

Mahai-inguruaren bidez, emakumeen arteko sareek lurraldean duten garrantzia ikusarazi nahi da, baita elkarlanetik sortzen diren aukerak, ikaskuntzak eta indarguneak ere.
13:15ean, hausnarketarako eta iritziak trukatzeko tartea zabalduko da. Ondoren, jardunaldiaren ondorioak partekatuko dira, eta 13:45ean luntx batekin amaituko da topaketa.

Parte hartzeko gonbidapena

Topaketa herritarrei irekita dago, eta jarduera guztiak elebidunak izango dira.
Añanako emakumeentzat elkar ezagutzeko, esperientziak partekatzeko eta eskualdean sare feministak ehuntzen jarraitzeko aukera izango da.

Informazio gehiago eta izen-emateak:
📍 Zambranako Gizarte Etxea
📅 Urriak 17, larunbata
🕦 11:30etik 14:30era
🗣️ Elebiduna (euskara eta gaztelania)
📧 igualdad@cuadrilladeanana.eus
📞 699 303 892
Garraio zerbitzua egongo da.
 
 

Urriaren 2an, Kanpezuko Kultur Etxeak «Gure prozesua ohoratzen» topaketa hartu zuen, Kanpezuko eta Maeztuko jatorri desberdinetako emakumeek azken urteotan elkarrekin egindako ibilbidea aitortu eta ospatzeko.

Jardunaldia 18:30ean hasi zen, eta 20 lagun inguru bildu ziren Kanpezuko Kultur Etxean. Topaketa Arabako Foru Aldundiko Berdintasun eta Giza Eskubideen zuzendari Joana del Hoyo Fernándezek eta Hajar Samadik, gizarte-langileak, aktibistak eta Bidaya emakume musulmanen elkarteko presidenteak, aurkeztu zuten. Samadik funtsezko zeregina izan du azken urteotan Kanpezuko eta Maeztuko emakumeen arteko harremanak eta kulturarteko bizikidetza sustatzeko prozesuan.

Topaketan, 2019az geroztik egindako ibilbidea gogoratu zuten. Urte hauetan guztietan, emakumeen arteko konfiantza, elkar ezagutza eta bizikidetza sustatzeko espazioak sortu dira, aniztasuna eta emakumeen parte-hartzea erdigunean jarriz.

Jardunaldiko unerik hunkigarrienetako bat Moviltikek, kultura berrikuntzarako elkarteak egindako ikus-entzunezko lanaren proiekzioa izan zen. Bideoan, emakume protagonistek beren bizipenak eta esperientziak partekatu zituzten. Bereziki esanguratsua izan zen prozesuaren bilakaera: lehen grabazio batean parte hartu nahi izan ez zuten emakume migratuetako batzuk oraingoan beren istorioak kontatzera animatu dira. Konfiantzan, ahalduntzean eta ikusgarritasunean emandako urrats garrantzitsua.

Jardunaldia mokadu baten inguruan amaitu zen, elkarrizketarako eta elkarrekin ospatzeko tartea eskainiz.

LAIA Arabatik, urte hauetan guztietan sareak ehuntzen eta bizikidetza eraikitzen aritu diren emakumeen lana eta konpromisoa nabarmendu nahi ditugu.
 

LAIA Arabak, Misiones Salesianas erakundearen eskutik, Venezuelako Amazoniako lau emakume aktibista eta defendatzaile indigenarekin Garapenerako Lankidetzaren Euskal Agentzian egindako topaketan parte hartzeko aukera izan du. Entzuteko eta esperientziak partekatzeko espazioa izan da, haien borrokak gertutik ezagutzeko eta haien komunitateek eta lurraldeek bizi dituzten mehatxuen berri zuzenean jasotzeko.

Topaketan, defendatzaileek giza eskubideen, lurraldearen eta lurra eskuratzeko eskubidearen defentsan bizi izandako esperientziak partekatu zituzten; Amazoniako testuinguruan elkarren artean estuki lotuta dauden borrokak dira.

Haien testigantzen bidez, giza eskubideen eta ingurumenaren defentsarekin lotutako kriminalizazioaz hitz egin zuten, baita meatze-jarduerek eta baliabide naturalen erauzketak beren lurraldeetan eta komunitateetan dituzten ondorioez ere.

Parte-hartzaileek hainbat egoera jarri zituzten mahai gainean, hala nola behartutako desagertzeak, pertsonen salerosketa, nortasunaren eta kultura indigenaren galera edota baliabide naturalen neurrigabeko eta/edo legez kanpoko erauzketa. Era berean, multinazionalen eginkizuna eta «odol-mineralak» deiturikoekin lotutako ondorioak ere aipatu zituzten.

Haien kontakizunek agerian utzi zuten, halaber, emakume indigenen eskubideen defentsa estuki lotuta dagoela lurraren, baliabide naturalen, bizimodu komunitarioen eta beren herrien kultura-nortasunaren babesarekin.

LAIA Arabatik emakume defendatzaile indigenek egiten duten lana aitortu eta balioan jarri nahi dugu, baita haien ahotsak entzuteko eta haien aldarrikapenek mugak gainditzeko aukera emango duten espazioak sortzearen garrantzia ere.

Era berean, ezinbestekotzat jotzen dugu giza eskubideen eta ingurumenaren alde lan egiten duten pertsonek beren jarduna segurtasunez eta beharrezko bermeekin garatu ahal izatea. Ildo horretan, LAIA Arabak bat egiten du pertsona defendatzaileentzako ingurune seguru eta egokia bermatzeko, haien aitortzan eta babesean aurrera egiteko eta jasaten dituzten mehatxuak eta erasoak ikertzea sustatzeko eskaerarekin.

Horrelako topaketek gogorarazten digute emakumeen eskubideen, herri indigenen eta lurraldeen defentsak elkarri estuki lotuta daudela, eta lurraldeen arteko sareak eta aliantzak ehuntzearen garrantzia indartzen dute, borroka horiek lagundu eta ikusgarri egiteko.

Behin eta berriz salatzen denez, mundu osoko giza eskubideen defendatzaileen egoera oso kezkagarria da. Haien kontrako mehatxuak askotarikoak dira (fisikoak, psikologikoak, ekonomikoak eta sozialak). Esparru horretan MAP tresna daukagu Arabako Foru Aldundiko Berdintasun eta Giza Eskubideen Zuzendaritzaren baitan, giza eskubideen defendatzaileak babesteko eta bere funtsezko lana balioesteko.
 

Arabako Foru Aldundiak gaur goizean aurkeztu du LAIAren hamargarren edizioaren programazioa (Arabako Lurralde Sarea, emakumeen berdintasunerako eta ahalduntzerako). Ekimen hori abian jarri eta hamar urtera, proiektu estrategiko gisa finkatu da, gizarte berdinzaleago baterantz aurrera egiteko eta emakumeek lurraldeko bizitza sozial, kultural eta komunitarioko eremu guztietan duten parte hartzea indartzeko.

Urte hauetan zehar, LAIAk bilakatu egin da; hain zuzen ere, lurraldeko eskualde baterako eskolaren proiektu pilotu gisa lehen urratsak eman zituenetik Araba osoan sare aintzatetsia bihurtu arte. Bere marka emakumeen ahalduntzearen sinbolo gisa finkatu da, eta herri txikienetara ere iritsi da, berdintasunari buruzko eztabaida Arabako bazter guztietara hurbilduz. Hala ziurtatu du programazioa aurkeztean Iñaki Gurtubai Berdintasun, Euskara eta Gobernantza Saileko foru diputatuak, Joana del Hoyo Berdintasunaren eta Giza Eskubideen zuzendariarekin batera.

Iñaki Gurtubaik, parte hartu duenean, hamargarren edizio honen esanahia nabarmendu du, eta adierazi duenez, jaio eta hamarkada bat geroago, “LAIA errealitate finkatua da, lurralde osoan aitortutako marka bat, eta egunero erakusten du berdintasuna hurbiltasunetik, herrietatik eta Arabako gizarte osoaren konpromiso partekatutik abiatuta ere eraikitzen dela. Gaur egun kuadrilla, udal, emakumeen elkarte, kolektibo feminista eta eragile sozialekin batera eraikitako lurralde sarea da, eta Araban berdintasuna bultzatzeko tresna nagusietako bat izatera iritsi da”, azpimarratu du.

Sareak lortutako dimentsioa jarduera datuetan islatzen da. 2025ean, 458 jarduera egin ziren, eta 11.657 bertaratze erregistratu ziren; hau da, aurreko urtean baino % 37 jarduera gehiago eta % 46 bertaratze gehiago. 

Kopuruetatik harago, Berdintasun, Euskara eta Gobernantza Saileko foru diputatuak nabarmendu du LAIAk gaitasuna duela prozesu egonkor eta iraunkorrak sortzeko. Sarea jarduera puntualak antolatzetik harago doa, eta partaidetzako, hausnarketako eta ikaskuntza partekatuko gune iraunkorrak sustatzen ditu, ahalduntze kolektiboa indartzeko eta komunitate berdinzaleagoak eraikitzen laguntzeko. 

Ibilbide horren mugarri nabarmenetako bat izan da LAIA marka bera finkatzea, zeina gaur egun berdintasunaren, lidergoaren, parte hartzearen eta ahalduntzearen sinbolo gisa aitortu baitute. Nortasun partekatu horrek herri txikienetara iristea lortu du, bai eta aukerak sortzea ere tradizioz aurkitzen zailenak ziren lekuetan. Programazioaren hamargarren edizioa Arabako kuadrilletan banatutako 156 jarduerarekin hasiko da. Eskaintza hori zabaltzen jarraituko da datozen hilabeteetan, lurraldeak bultzatutako ekimen berriekin. 

Programazio askotarikoa eta lurraldean errotua
Programazioak dagoeneko finkatuta dauden ekimenak konbinatzen ditu, hala nola euskarazko eta gaztelaniazko irakurketa feministako klubak, emakume taldeak, berdintasunaren aldeko eskualde topaketak edo ekintzailetza feministako proiektuak, autodefentsa feministan, indarkeria matxisten prebentzioan, emakumeen memoria historikoan, maskulinitate berrietan, sexu aniztasunean, hezkidetzan, osasunean, kulturan eta ongizatean oinarritutako proposamenekin, ikuspegi feministatik abiatuta. 

Lurralde izaerako jardueren artean, nabarmentzekoak dira Arabako Landa Inguruneko Emakumeen Sarearen XXVII. Topaketa, irakurketa feministako klubak, ‘Emakumeen memoriak ere Araba eraikitzen du’ proiektua, emakumeek Arabako historiari egindako ekarpena berreskuratu eta balioesteko, eta Araban LGTBIQ+fobiaren aurkako sare bat eraikitzen jarraitzeko Lumagorri elkartearekin batera bultzatutako ekimena, diskriminaziorik eta indarkeriarik gabeko espazio seguruak sustatuz. 

Halaber, datozen hilabeteetan lurraldeko hainbat udalerritan egingo diren hitzaldiak, zineforumak, kultura jarduerak eta sentsibilizazio ekintzak biltzen ditu programak.

Honako hauek dira datozen asteetarako antolatutako jardueretako batzuk: 

• Urriaren 2an, Dulantzin, arrazakeriaren aurkako aktibista eta erizain Quinndy Akejuk hitzaldi bat emango du feminismoari, migrazioari eta antiarrazakeriari buruz.
• Urriaren 2an, Armiñonen, Zinegoak Hedapena film laburrak emango dira, zeinaren helburua baita jendeari hurbiltzea LGTBIQ+ aniztasunean espezializatutako ikus-entzunezko edukiak eta zinema.
• Urriaren 17an, eskualde topaketak egingo dira Añanan eta Arabako Lautadan, eta, 24an, Aiaraldean.
• Urriaren 26an, medikuntzan doktore eta antropologo den Mari Luz Estebanek ‘Andrezaharraren manifestua’ hitzaldia emango du Zalduondon. Landa eremuko emakumeen zahartzeari buruzko hausnarketa bat izango da.
• Azaroaren 25aren inguruan, zeina baita Emakumeen Aurkako Indarkeria Ezabatzeko Nazioarteko Eguna, besteak beste, Amurrion, azaroaren 21ean, Pamela Palenciano aktore eta ekintzaileak ‘No sólo duelen los golpes’ egingo du, beste indarkeria istorio askorekin lotzen den bakarrizketa.
• Azaroaren 23an, Eskuernagan, Iratxe Herrero soziologo eta gerontokriminologoak askotan isilpean gordetzen den errealitate bati buruz hitz egingo du, ‘Genero indarkeria landa eremuko emakume nagusienganako: ezkutukoa eta berezia’ hitzaldian.

Programazio osoa kontsulta daiteke kuadrillek argitaratutako informazio materialen bidez eta laia.araba.eus web orrian. 

Giza Eskubideetarako Nazio Batuen Goi Mandatariak Kolonbiako giza eskubideen egoerari buruzko txostenean salatu duenez, «herrialdeko hainbat eskualdetan, gatazka armatuaren indarkeria- eta etsaitasun-maila handiek, bereziki lurralde-mailan, eragin larria dute biztanleria zibilarengan... Kolonbiak Bake Akordioa sinatu aurretik bizitako giza eskubideen egoera larrira atzera egiteko arriskua du, bereziki lurralde-mailan».

Gutxienez azken hamarkadan, Kolonbian giza eskubideen defendatzaileen aurkako indarkeria fenomeno iraunkor eta estruktural bihurtu da. Giza eskubideak sustatzeko eta babesteko eskubidea Estatuaren indarraldirako funtsezko elementu gisa aitortzeak prebentzioari, babesari, ikerketari eta erreparazioari lotutako betebeharrak ezartzen dizkio Kolonbiari, giza eskubideen defendatzaileen alde.

LAIA Arabatik gure elkartasuna eta maitasuna adierazi nahi diegu haien familiei eta gertuko pertsonei, haien komunitateei, Caucako Eskualdeko Kontseilu Indigenari (CRIC) eta María Ovidiarekin eta Jamesekin bizitzaren, giza eskubideen, lurraldeen eta bakearen defentsan urteetako borroka eta konpromisoa partekatu zuten pertsona guztiei.

 
María Ovidia Palechor, Yanakuna herriko emakumea, CRICeko Emakumeen Programaren eta Bizitzaren eta Giza Eskubideen Defentsarako Programaren koordinatzailea izan zen. Bere ibilbidean zehar, giza eskubideen eta lurraldearen defentsarekin eta bakearen eraikuntzarekin izandako konpromisoagatik nabarmendu zen. Azkenaldian, Bake Lurralde izendatutako La Pedregosa herrixkako bake-ekimen komunitarioak laguntzen zituen, eta 2026ko apirilaren 25ean El Túnelen, Cajibíon, izandako sarraskiari lotutako salaketak gidatzen zituen.

James Flor nekazarien lider ezaguna eta biktimen ordezkaria izan zen udal- eta departamentu-mailan. Bere ibilbidea biktimen eskubideen defentsak eta nekazari-komunitateen aldarrikapenak markatu zuten.

María Ovidiak, Jamesek eta beste emakume eta gizon gizarte-lider batzuek behin eta berriz ohartarazi zuten komunitatea arrisku larrian zegoela, eragile armatuen presentziaren eta mehatxuen ondorioz, eta Estatuari erantzuteko eta babesteko neurriak eskatu zizkioten. Hilketen ostean, CRICek berriro ohartarazi du La Pedregosako Bake Lurraldean bakearen eraikuntzan lanean jarraitzen duten pertsonek bizi duten arriskuaz.

Elkartasuna Euskal Herritik

Mugarik Gabek, urteak daramatzan CRICekin prozesuak partekatzen, bere atsekabe sakona eta elkartasuna helarazi dizkie familiei, komunitateei eta Caucako mugimendu indigenari, eta Euskal Herritik laguntzen eta babesa ematen jarraitzeko konpromisoa berretsi du.

NARE – Giza Eskubideen Defendatzaileak Babesteko Euskal Programak ere hilketak gaitzetsi ditu eta Kolonbian giza eskubideak defendatzen dituzten pertsonen egoerarekiko kezka adierazi du. Bere komunikatuaren arabera, 2011tik NAREn parte hartu duten arriskuan dauden defendatzaileen % 56 kolonbiarrak dira, eta horietako hiru CRICeko kideak dira.

NAREk Kolonbiako Estatuari eskatu dio gertatutakoa argitzeko, krimenaren egile materialak eta intelektualak identifikatzeko eta giza eskubideak defendatzeko eskubidea gauzatzen duten pertsonentzako babes kolektiboko neurri eraginkorrak abian jartzeko.

Giza eskubideak defendatzeak ezin du bizitza kostatu

LAIA Arabatik bat egiten dugu gaitzespen honekin eta hilketa hauek zigorrik gabe gera ez daitezen egindako eskaerarekin.

Bereziki nabarmendu nahi dugu María Ovidia Palechorren eta beste hainbeste emakume indigena eta giza eskubideen defendatzaileren lana, indarkeriak eta mehatxuek zeharkatutako testuinguruetan beren komunitateen, lurraldeen eta emakumeen eskubideen defentsari eta bakearen eraikuntzari eusten diotelako.

Arabako Foru Aldundiak, garapenerako lankidetzako politika publikoaren bidez eta, bereziki, MAP – Giza Eskubideen Defendatzaileengan Eragiteko eta Haiek Babesteko Arabako Mekanismoaren bidez, aitortzen du giza eskubideen defendatzaileek Kolonbian eta planetako beste hainbat tokitan betetzen duten eginkizun erabakigarria eta haren zilegitasuna, baita pertsona horiek babesteko ahalegin bereziak egiteko beharra ere.

Giza eskubideak, lurraldeak, herrien autonomia eta bizitza defendatzeak ezin die bizitza kostatu horiek defendatzen dituztenei. Kolonbiako Gobernuak neurri eraginkorrak hartu behar ditu giza eskubideen urraketak prebenitzeko eta parte-hartze politikoa eta eskubide politikoen erabilera bermatzeko. Eskubide horiek babestea funtsezkoa da hauteskunde baketsuak egiteko eta Bake Akordioaren ezarpenean aurrera egiten eta hura sendotzen jarraitzeko beharrezko baldintzak bermatzeko.

Egia, justizia, erreparazioa eta berriro ez gertatzeko bermeak eskatzen ditugu María Ovidia Palechor eta James Florrentzat.
 

Emakumeek berdintasunaren eta giza eskubideen alde egiten dituzten borrokek lurraldeak lotzen dituzte eta elkartasun-sareak ehuntzen dituzte. Arabatik, Julienne Baseke bezalako emakumeen lana ikusarazi eta babestu nahi dugu; izan ere, arrisku handiko testuinguruetan bizitza, justizia eta emakumeen eskubideak defendatzen dituzte.

Julienne Baseke

Emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea eta Kongoko Errepublika Demokratikoko Association des Femmes des Médias (AFEM) erakundeko koordinatzailea.

JULIENNE BASEKEREN BABESA

Julienne Baseke Kongoko giza eskubideen aldeko aktibista da. AFEM-Association des Femmes des Médias (Komunikabideetako emakumeak, euskaraz) taldeko kide da. Erakunde horrek erkidegoko kazetaritzaren eta bakearen alde lan egiten du herrialdeko landa inguruko komunitateekin, eta gatazka armatuan gertatzen ziren emakumeen aurkako indarkeriei buruzko informazioa emateko sortu zen.

Alboan elkarteak Julienne Baseke defendatzaile kongoarraren banakako babesa eskatu zuen, bai eta AFEM erakundearen babes kolektiboa ere, MAPen bidez. EBAM-Eragiteko eta Babesteko Arabako Mekanismoa, Arabako Foru Aldundiko Berdintasunaren eta Giza Eskubideen Zuzendaritzak abian jarri duen baliabidea da, giza eskubideen defendatzaileen babeserako.
Mekanismo horren bidez, larrialdiko babes laguntza eman ahal izan zaio Julienne Basekeri. Julienne Basekek segurtasun arrisku larriei aurre egin behar izan zien M23 talde armatu matxinoak hiria hartu ostean, bai 2025ean bere herritik kanpo hainbat hilabetez egon behar izateagatik, eta baita urte berean hirira itzuli beharra izateagatik ere. 

Hego Kivu eremu hori 2025eko otsailetik eta gaur egun ere, M23k okupatuta dago. Egoera horrek nabarmen handitzen ditu talde armatuak egindako indarkeria ekintzak salatzen dituztenentzako pertsona defendatzaileentzako arriskuak; izan ere, talde armatua formalki akusatu dute nazioarteko erakundeek, herrialdeko ekialdean exekuzioak, torturak, bortxazko desagertzeak eta beste delitu larri batzuk egiteagatik.

Azken batean, esku hartzeari esker, Julienne Baseke giza eskubideen defendatzailearen eta haren familiaren segurtasun fisikoa eta ongizate emozionala bermatu ahal izan dira. Egoera zela eta, 2025ean Nairobin birkokatu behar izan zuten aldi baterako, Kongoko Errepublikaren ekialdeko mehatxu eta arrisku larriak zirela eta baita urte berean Bukavura, lantoki eta bizilekura, itzultzean ere. 

Aldi berean, esku hartzeari esker, beharrezko baliabideak eman ahal izan zaizkio, modu seguruago eta profesionalagoan jarrai dezan bizirik atera direnen ahotsak eta eskualdean indarkeriak eragindako komunitateen ahotsak defendatzen eta ikusarazten, nazioan eta nazioartean. Era berean, inguru hartan dituen defendatzaileen sarea babestu ahal izan da, trukerako espazio seguruagoak eta elkarri laguntzeko aukerak sortuz.
 

Arabako Foru Aldundiak, Berdintasunaren eta Giza Eskubideen Zuzendaritzaren bidez eta Lumagorri HATekin batera, uda honetan Ikusguneak 2026 jarriko du abian: LGTBI+fobiaren aurkako kanpaina, Arabako Lurralde Historikoko hainbat udalerritan herritarrak sentsibilizatzeko, informatzeko eta laguntzeko helburuarekin.

Ikusguneak aniztasunaren, identitatearen eta sexu-orientazioaren inguruko informazio eta herritarrentzako arreta-puntuak dira. Horretarako, bulego-furgoneta batek hainbat herrigune zeharkatuko ditu ekainaren 15etik irailaren 15era bitartean, jai- eta aisialdi-guneetan. 
Oro har, Arabako herritarren kontzientziazio-mailak gora egin du; hala ere, beharrezkoa izaten jarraitzen du errealitate hori Arabako herrietara hurbiltzea eta lurraldean oraindik gertatzen diren gorroto-delituak salatzea.

Lumagorri Elkarteak egindako lanari esker, LGTBI+fobiaren aurka saretzen hasiak gara Arabako hainbat kuadrillatan. Norbanakoz eta tokiko saltoki, udal, batzar administratibo, jai batzorde eta LGTBIQ+ talde feministekin batera LGTBI+fobiaren aurrean arreta eta salaketa lanean lagundu dezaketen sarea alegia.

Ikusguneak 2026 Arabako kuadrilla guztietako udalerrietara iritsiko da, ingurune seguruagoak eta inklusiboagoak sortzen lagunduz, bereziki jai-testuinguruetan. Informazio-puntu horiek honako Arabako udalerri hauetan jarriko dira:
 

Ekainaren 6an, Trebiñuk hartu zuen Arabako Irakurketa Feministako Klubetako VII. Topaketa, lurralde osoko emakumeak elkartu zituen jardunaldi berezia. Guztira, 90 emakume inguru bildu ziren, irakurketaren, hausnarketaren eta feminismoaren inguruan sortutako harremanak eta sareak indartzeko.

Kuadrilletako Berdintasun Zerbitzuek antolatzen dituzte irakurketa feministako klubak, Arabako Foru Aldundiko Berdintasun, Euskara eta Gobernantza Sailaren laguntzarekin, eta LAIA Berdintasunerako eta Emakumeen Ahalduntzerako Lurralde Sarearen barruan. 2016an sortu zirenetik, klub hauek emakumeen prestakuntza, ahalduntzea eta parte-hartzea sustatzeko gune garrantzitsu bihurtu dira. Gaur egun, Arabako kuadrilla guztietan banatutako 12 klubek eta 190 partaide inguruk osatzen dute sarea.

Jardunaldia Udako Iturriak elkarteak antolatu zuen, Arabako Foru Aldundiaren laguntzarekin. Egunari hasiera emateko, ongietorri beroa eskaini zitzaien parte-hartzaileei, eta klubetako emakume nagusienei omenaldia egin zitzaien aurresku baten bidez. Ondoren, hainbat dinamika eta talde-jarduera egin ziren, kuadrilla ezberdinetako emakumeen arteko harremanak sendotzeko.

Topaketako une aipagarrienetako bat Luisa Etxenike idazle donostiarraren hitzaldia izan zen. Literaturaren eta emakume sortzaileen ikusgarritasunaren alde egindako lanagatik aitortua den egileak bere esperientziak eta gogoetak partekatu zituen bertaratutakoekin. Hitzaldiaren aurkezpena Udako Iturriak elkarteak eta  Arabako Foru Aldundiko Berdintasun, Euskara eta Gobernantza diputatuak egin zuten. Jardunaldiari amaiera emateko, Virginia Imaz pailazo eta narratzaileak umorea baliatu zuen topaketan landutako ideiak modu berezi batean jasotzeko.

Bazkaria Trebiñuko sagardotegi batean egin ondoren, parte-hartzaileek Munduko Dantzak jardueraz gozatu zuten, egunari amaiera ezin hobea emanez giro alaian eta parte-hartzailean.

LAIA Saretik eskerrak eman nahi dizkiegu Udako Iturriak elkarteari, antolakuntza bikainagatik, eta topaketan parte hartu zuten emakume guztiei. Haien konpromisoari esker, irakurketa feministako klubek elkargune, ikaskuntza eta ahalduntze feministarako espazio bizi eta aberasgarriak izaten jarraitzen dute.
 

Argazki-galeria

"Gure prozesua ohoratuz" jardunaldia larunbat honetan, hilak 20, egingo da, herrian zortzi urteko lan komunitarioaren eta kulturen arteko bizikidetzaren balioa nabarmentzeko.

Artziniegan "Gure prozesua ohoratuz" jardunaldia egingo da larunbat honetan, emakume migratuek eta tokiko emakumeek egindako ibilbide kolektiboa aitortzeko ekitaldia. Azken zortzi urteetan, emakume horiek elkartzeko, elkarri laguntzeko eta komunitatean parte hartzeko gune bat eraiki dute. Arabako Foru Aldundiak antolatu du ospakizun hori, Bidaya Emakume Musulmanen Elkartearekin lankidetzan. Ekitaldia 17:00etatik aurrera egingo da, Artziniegako Kultura Etxean, eta jende guztiari irekita egongo da.

Prozesu komunitario hori 2018an hasi zen, udalerrian borondatez antolatutako gaztelaniazko eskoletan parte hartzen zuten emakume migratuen talde txiki baten inguruan. Lehen ikaskuntza espazio horretatik abiatuta, eta Arabako Foru Aldundiko Berdintasun, Lankidetza eta Kulturartekotasun Zerbitzuaren eskutik, sare bat eratzen joan zen, emakume horien premiak agerian jartzeko eta Artziniegako bizitza sozialean aktiboki parte hartzeko aukerak sortzeko.

Denborak aurrera egin ahala, taldea hazi egin da eta kulturarteko bizikidetzarako espazio gisa finkatu da. Bertan, hainbat jatorritako emakumeek esperientziak partekatu dituzte, oztopo komunak identifikatu dituzte eta horiek gainditzeko ekimenak garatu dituzte. 

Taldeko jarduerez gain, egindako lanak orientazio ekintzak, kulturarteko bitartekotza eta banakako laguntza barne hartu ditu. Baliabideak eskuratzeko erraztasunak eman dira, eta parte hartzaileen eta haien familien gizarteratzea erraztu da. Era berean, prozesu horrek aukera eman du premiak detektatzeko eta erantzun zehatzak sortzeko, hala nola laster Helduen Hezkuntzako (HHE) ikastetxe bat irekitzea, taldearengandik zuzenean sortutako eskaria.

Prozesu horretan lurraldeko hainbat entitate eta eragilek parte hartu dute, bereziki Bidaya Emakume Musulmanen Elkarteak, baina baita Artziniegako Udalak, Aiaraldeko Kuadrillako Berdintasun Zerbitzuak, Moviltik Kultur Berrikuntzako Elkarteak eta Aiaraldeko Kuadrillako Kulturartekotasuneko Idazkaritza Teknikoak ere, Bizikidetzarako eta Aniztasuna Kudeatzeko Foru Estrategiaren esparruan.

Larunbateko jardunaldiaren helburua ibilbide kolektibo hori aitortu eta ospatzea izango da, emakumeek udalerriko gizarte kohesioaren eragile gisa duten zereginari balioa emanez. Programak lekukotzak, bizitako prozesua jasotzen duen bideo baten proiekzioa eta herritarrei irekitako topaketarako eta ospakizunerako gune bat izango ditu.
 

EMAKUME GAZTEAK LANDA EREMUAN, PREMIAZKO ETA BEHARREZKO LEHENTASUNA

M8 Emakumeen Nazioarteko Eguna

NEKAZARITZA ETA ABELTZAINTZA SEKTOREAREN DEFENTSAN

A25 zela eta, igande honetan Mañuetan, euria gelditu ez bazen ere, ehun lagun inguruk parte hartu genuen Arabar Errioxako topaketan, eta 80 pertsona inguruk egin genuen 6,7 km-ko ibilaldia. Elkarrekin ibili ginen, elkarri entzunez, zainduz eta lagunduz, inor atzean utzi gabe.

Amaieran, zuhaitz bat landatu genuen isilean, oroimenaren eta itxaropenaren sinbolo gisa. Ondoren, agurra dantzatu zen zuhaitzaren inguruan, eta parte-hartzaileek harriak jarri zituzten enbor inguruan, idatziz edo marraztuz mezuak, hitzak eta oihuak, indarkeria matxistaren aurkako elkartasuna adieraziz.

Bukatzeko, olerki bat irakurri zen, eta ekitaldia Vivir Quintanaren “Canción sin miedo” abestuz amaitu genuen, ahotsak bateratuz eta emozioz gainezka.

“Herri batean dena jakiten da… edo ez” lemak gogorarazi zigun isiltasunak ez gaituela babesten.

Urrats bakoitzak balio du. Ez gaude bakarrik, eta ez dugu atzera egingo. 💜✊

Eskerrik asko parte hartu zenuten guztioi.

Partekatzen dizuegu Mentxu Ramilo Araujok egindako bideoa eta martxaren argazkiak.

Laburpen grafikoa