Berriak - laia
Gune honetan Araban eta kuadrilletan gertatzen denari buruzko albisteak, artikuluak, erreportajeak eta eduki esklusiboa aurkituko dituzu.
Arabako Foru Aldundiak ekitaldi instituzionala egin dugu Artium Museoan, Emakumeen Nazioarteko Eguna dela eta. Arabako emakumeen memoria eta ondarea aitortzeko topaketa da.
Ekitaldian Arabako kuadrilletako zazpi emakume eta elkarteri omenaldia egin zaie, emakumeen memoria, kultura eta lana denboran zehar zaintzen eta transmititzen lagundu dutelako. Aintzatespen gisa, #Laia jaso zuten, Arabako Emakumeen Jabekuntzarako eta Berdintasunerako Lurralde Sarearen (LAIA) ikurra.
Ekitaldian solasaldi bat ere izan da, memoria, komunitatea eta emakumeek lurraldearen historian eta gizarte-bizitzan duten paperari buruz.
Topaketei buruzko informazio gehiago
Arabako Foru Aldundiak bat egiten du Martxoaren 8arekin, Emakumeen Nazioarteko Egunarekin, eta berretsi egiten du gizonen eta emakumeen arteko berdintasun eraginkorrarekiko konpromisoa, baita indarkeria matxistaren modu guztiak desagerraraztekoa eta emakume guztien giza eskubideak erabat defendatzekoa ere.
Berdintasuna oinarri demokratiko utziezina da, bai eta erantzukizun etiko eta kolektiboa ere, erakundeen eta herritarren inplikazio aktiboa eskatzen duena. Horregatik, aitortu egin nahi dugu mugimendu feministaren eta hainbat emakume belaunaldiren etengabeko lan eraldatzailea; izan ere, aurrerapauso erabakigarriak sustatu dituzte gizarte askeago, bidezkoago eta kohesionatuago bat izateko.
Diskurtso erreakzionario eta negazionistak ugaritzen ari dira, eta diskurtso horiek garrantzia kentzen diote indarkeria matxistari, zalantzan jartzen dituzte lorpen historikoak eta oinarrizko eskubideak, eta berdintasun politika publikoen legitimitatea ahuldu nahi dute. Diskurtso horien aurrean, Arabako Foru Aldundiak irmotasunez adierazten du berdintasuna ez dela aukera ideologiko bat, eskubide unibertsal ukaezin bat baizik, anbiguotasunik gabe babestu eta bermatu behar dena.
Aurrerapenak aurrerapen, oraindik ere egiturazko desberdintasunak daude, emakumeen bizitzan eragin sakona eta espezifikoa dutenak, hala nola zainketen gainkarga, ekonomia eta lan prekarietatea, edo askotariko diskriminazio eta indarkeriak.
Emakunderekin, EAEko beste aldundiekin eta Eudelekin lankidetzan, Arabako Foru Aldundiak martxoaren 8ko erakundearteko kanpaina bultzatu du, ‘Eman tokia berdintasunari’ lelopean. Kanpaina horren helburua da emakumeen eskubideak bizitzaren eremu guztietan bermatzen eta “arnasguneak” sendotzen laguntzea. Gune horiek zaintza, ahalduntze eta erreparazio gune komunitarioak dira, eta haietan, emakumeek erresistentziak partekatu, indarrak berreraiki, kolektiboki erreparatu, eta askatasun aukera berriei bide eman ahal diete.
Ildo horretan, Arabako Foru Aldundiak berdintasun politika publikoak indartzeko konpromisoa berresten du; izan ere, politika horiek atzerapausoak saihesten dituzte eta baliabide integralak, eskuragarriak eta kalitatezkoak sendotzen dituzte, indarkeria matxistaren biktimak eta bizirauleak babesteko eta laguntzeko. Era berean, Aldundiak gizonen, gizon gazteen eta mutikoen erantzunkidetasuna eta inplikazioa sustatzearen aldeko apustuari eusten dio, berdintasunezko harremanak eraiki ahal izateko.
Gainera, mugimendu feministarekin eta gizarte eta toki erakundeekin aliantza egonkorrak sendotzea defendatzen du, eta haien ondare historikoa eta eragin eraldatzailea aitortzen du.
Berdintasuna eraikuntza kolektiboa da, eta ekintza jarraitu eta komunitarioaren bidez baino ez da lortzen gizarte eraldaketa. Horregatik, Araba berdinzaleago eta bidezkoago baten eraikuntzan parte hartzera gonbidatzen dugu Arabako gizarte osoa, eta Martxoaren 8a dela-eta antolatutako ekimen eta mobilizazioetan parte hartzera animatzen dugu.
Araban, berdintasunarekiko konpromisoak ez du garrantzirik galtzen; aitzitik, sendotu egiten da, gero eta toki gehiagotara hedatzen da, eta indar handiagoz zabaltzen; izan ere, funtsezko bermea da bizikidetza demokratikorako, kohesiorako eta lurraldearen aurrerapen sozialerako.
Martxoaren 8an, Arabako komunitate osoak bat egin dezala, sendo eta konprometituta, duintasun, arnas eta aukera gune berriak eraikitzeko; hala, emakume guztiak askatasun eta berdintasun erabatekoaz bizi daitezen, erabaki dezaten eta garatu daitezen.
"Zeuk daukazu bala... Neuk hitza... Detonatzean hiltzen da bala... Ihardestean bizi da hitza" zioen Berta Cáceresek.
Giza Eskubideen Batzorde Interamerikarrak (GEBI) Aditu Independenteen Diziplina arteko Taldearen txostena aurkeztu du Berta Cáceresen kasurako. Hondurasko GIEIk Berta Cáceres kasuaren azken txostena entregatu du.
Berta Cáceres proiekzio nazionaleko eta nazioarteko figura bat zen. Hondurasko Herri Erakundeen eta Indigenen Kontseilu Zibikoaren (HHEIKZ) koordinatzaile gisa, komunitate indigenen erresistentzia artikulatu zuen aldez aurretik kontsulta aske eta informaturik egin gabe onetsitako proiektuen aurrean, horrek Hondurasko estatuaren konstituzio betebeharrak eta nazioarteko betebeharrak urratzen baitzituen. Haren lidergoa erabakigarria izan zen Aguas Zarca presaren aurrerapena geldiarazteko, zeina Desarrollos Energéticos SA enpresak sustatu baitzuen (DESA), eta proiektu horien gizarte, ingurumen eta kultura inpaktuak ikusarazteko, bai herrialde barruan, bai kanpoan.
Txostena ageriko sekretu batekin amaitzen da; hau da, Berta Cáceresen hilketa operazio kriminal baten emaitza izan zela. Operazio kriminal hori kontu handiz planifikatu eta gauzatu zen sikario batzuk barne hartu zituen egitura baten bidez, baita Desarrollos Energéticos SA (DESA) enpresako zuzendariak eta estatuko hainbat eremutako laguntza, tolerantzia eta omisio sareak ere. Krimena aurreikusteko eta prebenitzeko modukoa izan zen: informazio zehatza zegoen estatuaren esku eta denbora errealean, haren plangintzari buruz ohartarazten zuena.
Duen garrantziagatik eta eraginagatik, Laiak funtsezkotzat jotzen du Berta Cáceresen kasuko txostena partekatzea eta zabaltzea: emakume indigena lenkoa, komunitate liderra eta botere egitura sakonki maskulinizatu eta arrazializatuei aurre egiten zien figura publikoa zen, eta horrek estigmatizazio eta indarkeria modu desberdin eta astunduetan egotera eraman zuen. Berta Cáceresen aurkako indarkeria ez da soilik proiektu espezifiko baten aurkako errepresalia gisa ulertu behar, baizik eta Hondurasko lurra, lurraldea eta ingurumena defendatzen dituzten emakume indigenak eta afro hondurastarrak neurriz kanpo zigortzen dituen egiturazko indarkeriaren eredu zabalago baten parte gisa ere bai.
Laiak Bertaren familiari omenaldia ere egin nahi dio. Izan ere, atsedenik hartu gabe borrokatzen jarraitzen du egia, justizia, erreparazioa eta berriz ez gertatzeko bermeak lortzeko, eta omenaldi bat ere egin nahi die, banaka zein taldeka eta modu baketsuan, giza eskubideen babesa eta gauzatzea sustatzen eta bultzatzen duten pertsona guztiei.
Hain zuzen ere, justiziarekiko, bakearekiko eta giza eskubideekiko konpromisoaren esparru horretan, Arabako Foru Aldundiko Berdintasunaren eta Giza Eskubideen Zuzendaritzak abian jarri zuen Eragiteko eta Giza Eskubideen Defendatzaileak Babesteko Arabako mekanismoa (BAM), zeinak arreta berezia ematen baitie, besteak beste, testuinguru hauetan arrisku berezian dauden defendatzaile taldeei: ingurumenaren eta lurraren aldeko eta garapeneko megaproiektuei aurkako defentsa, herri indigenen, sexu eta ugalketa eskubideen edo indarkeriaren aurkako defentsa, sexu orientazioarekin eta genero identitatearekin lotutako eskubideen defendatzaileak, komunitateetako kazetariak, lan eskubideen eta/edo salerosketaren biktimak, errefuxiatuak edo okupaziopean daudenak.
Hauteskundeetako emaitzak 1997tik 2025era
Mentxu Ramilo Araujo
Emakume hautetsiek Arabako kontzejuetako administrazio batzarretan duten presentzia oso urrun dago oraindik orekatua eta parekidea izatetik. Hala, Arabako kontzejuen % 7,5an (25 guztira) ez da emakumerik hautetsi 1997tik 2025era bitartean. Aldiz, 308 kontzejutan (% 92,5) emakume bat hautatu dute bokal edo lehendakari.
A25 zela eta, igande honetan Mañuetan, euria gelditu ez bazen ere, ehun lagun inguruk parte hartu genuen Arabar Errioxako topaketan, eta 80 pertsona inguruk egin genuen 6,7 km-ko ibilaldia. Elkarrekin ibili ginen, elkarri entzunez, zainduz eta lagunduz, inor atzean utzi gabe.
Amaieran, zuhaitz bat landatu genuen isilean, oroimenaren eta itxaropenaren sinbolo gisa. Ondoren, agurra dantzatu zen zuhaitzaren inguruan, eta parte-hartzaileek harriak jarri zituzten enbor inguruan, idatziz edo marraztuz mezuak, hitzak eta oihuak, indarkeria matxistaren aurkako elkartasuna adieraziz.
Bukatzeko, olerki bat irakurri zen, eta ekitaldia Vivir Quintanaren “Canción sin miedo” abestuz amaitu genuen, ahotsak bateratuz eta emozioz gainezka.
“Herri batean dena jakiten da… edo ez” lemak gogorarazi zigun isiltasunak ez gaituela babesten.
Urrats bakoitzak balio du. Ez gaude bakarrik, eta ez dugu atzera egingo. 💜✊
Eskerrik asko parte hartu zenuten guztioi.
Partekatzen dizuegu Mentxu Ramilo Araujok egindako bideoa eta martxaren argazkiak.
Azaroaren 25ean, Emakumeen aurkako Indarkeria Desagerrarazteko Nazioarteko Eguna dela eta, Arabako kuadrillek eta udalerriek 60 jarduera baino gehiago antolatu dituzte LAIAren programazioaren barruan (Emakumeen berdintasunerako eta jabekuntzarako Arabako Lurralde Sarea).
Aurten, Azaroaren 25eko kanpainarako Emakundek, foru aldundiek, Eudelek eta Eusko Jaurlaritzak aukeratutako leloa honako hau da: ‘Ez da zure arazoa, gurea da’. Lelo horren bidez, herritar guztiei eskatu nahi zaie komunitatea sor dezatela indarkeria matxista jasaten duten emakumeen inguruan. Kanpainak, gainera, azpimarratzen du bi emakumetik batek indarkeria jasan duela Euskadin, eta, beraz, erantzukizun sozial, komunitario eta instituzionala dela indarkeria matxistaren biktimei arreta ematea eta entzutea.
Horregatik guztiagatik, Arabako kuadrilletan eta udalerrietan antolatutako jardueren programazioaren helburu nagusia da herritarrak kontzientziatzea indarkeria matxistaren garrantziaz eta larritasunaz, eta, gainera, prebentzio ekintzak indartzea eta emakumeenganako errespetuan eta indarkeriarik gabe oinarritutako bizikidetza ereduak sustatzea.
Kuadrilletan antolatutako jarduerez gain, hilaren 26an, 18:00etan, hitzaldi bat egingo da linean, hemen antolatuta: LAIAbirtuala. Ekitaldi horretan, Mónica Ramos Toro Gizarte Antropologiako doktore, gerontologo feminista eta Unate Gizarte Taldeko koordinatzaile teknikoak, ‘La violencia de género más invisibilizada: la que sufren las mujeres mayores’ – ‘Genero indarkeriarik ikusezinena: adineko emakumeek jasaten dutena’ jorratuko du.
Lurralde historikoan datozen egunetarako jarduera nabarmenetako batzuk honako hauek dira:
AIARALDEA
- Artziniega: ‘Palestinako Emakumeen Begirada’ hitzaldia (azaroak 21), Berdinkrosa (23), kontzentrazioa Lorategi Feministan (Azaroak 25) eta Herriko Nesken Topaketa (30).
- Aiara: ‘Amar, arder y repetir’ liburuaren aurkezpena eta mahai-ingurua (hilak 21), kontzentrazioa Arespalditzako azokan (Azaroak 25) eta autodefentsa feministako lantegia (29).
- Amurrio: ‘NIK-EU 2.0’ antzerkia (22), adierazpen instituzionala eta adierazpena (Azaroak 25), ‘Feminización de la pobreza’ komikiaren aurkezpena (26) eta ‘RedNudes’ antzerkia (28).
- Laudio: ‘Casarse por papeles es... verdadero amor’ antzezlan-kabareta (hilak 20), adierazpen instituzionala irakurtzea eta Txoko Morearen inaugurazioa (Azaroak 25), ‘Hombrigos con H’ antzerki foruma (27), hitzaldiak eta Berdur Barik sariak ematea (28).
AÑANA
- Langraiz Oka: ‘Casarse por papeles es… verdadero amor’ antzezlana (hilak 21).
- Berantevilla: Berdintasunaren aldeko ihes gela (hilak 22).
- Ribabellosa-Lantarón: Indarkeria matxistaren aurkako VIII. Martxa (hilak 22) eta gizonentzako ‘Reflexiones e Igualdad’ para hombres’ lantegia (24).
- Lantarón: ‘Traces, empreintes de femmes’ zineforuma (hilak 29).
ARABAKO ERRIOXA
- Bastida: Indarkeria matxisten eta kontsumoaren lantegia (hilak 28), eta ‘Puto amor’ antzezlana (24).
- Eltziego: ‘La rebelión de los cuentos’ zineforuma (hilak 21).
- Oyón-Oion: ‘TDiferentzia’ bakarrizketa (hilak 21).
- Mañueta: Eskualdeko topaketa + martxa + jakinarazpen irakurketa + ekintza sinbolikoa (hilak 30).
GORBEIALDEA
- Arratzua-Ubarrundia: Indarkeria estetikoari buruzko hitzaldia (hilak 19).
- Urkabustaiz: Autodefentsa feministako lantegia (hilak 21).
- Zuia: Hitzaldia: ‘¿Cuál es el papel de los hombres ante los casos de violencia de género?’(hilak 24).
- Aramaio: Amatasunari eta indarkeriei buruzko hitzaldia (hilak 24).
ARABAKO LAUTADA
- Asparrena: Sorgin ehizari buruzko jardunaldiak (22, 29 eta 30).
- Zalduondo: Generoari eta osasun mentalari buruzko lantegia (hilak 24).
- Burgelu: ‘Todas las mujeres que habito’ antzezlana (hilak 23).
- Alegría-Dulantzi: Barbazul lurpetik ateratzeko antzeztutako ipuinak (hilak 28).
ARABAKO MENDIALDEA
- Bernedo: Josteko eta estanpazio feministarako sormen lantegia (hilak 22).
- Kanpezu: June Fernándezen ‘Neskameak eta aingeruak’ liburuaren aurkezpena (hilak 20) eta ipuin kontalaria (24).
Programazio guztia web orri ofizial honetan kontsulta daiteke: laia.araba.eus.
Azaroaren 23an izango dira Araban kontzejuetarako hauteskundeak.Emakumeak kontzejuen batzarretan parte hartzera animatzen ditugu, eta, hautatuak izanez gero, administrazio batzarrean parte hartzeko erronka beren gain hartzera. Publikoki inon agertzen ez diren eta kontzejuek ondo funtziona dezaten funtsezko lana egiten duten fede emaileen aintzatespen berezia.
Emakumeek Arabako kontzejuetan duten partaidetzaren gaia Saberes y sabores de las Mujeres proiektuko udalerrietan landu da (Berantevilla, Lantaron, Erriberabeitia).
Emakumeen partaidetza Arabako kontzejuetan *1
Emakume hautetsiek Arabako kontzejuetako administrazio batzarretan duten presentzia oso urrun dago oraindik orekatua eta parekidea izatetik. Hala, Arabako kontzejuen % 9,6an (32 guztira) ez da emakumerik hautetsi 1997tik 2021era bitartean. Aldiz, 301 kontzejutan (% 90,4) emakume bat hautatu dute bokal edo lehendakari.
1. grafikoa. Emakume hautetsiak dituzten kontzejuak (lehendakariak eta/edo bokalak)
Portzentajeak (1997-2021)
Kuadrillaka, 1997tik 2021era emakume hautetsien presentzia duten kontzejuen ehunekoa handituz joan da pixkanaka. 2021ean, kontzejuen % 61,6tan hautetsi da noizbait emakume bat bokal edo lehendakari. Kontzejuen % 40 ingurutan ez zen emakumerik hautetsi azken hauteskundeetan.
*1 Ramilo et al. egileek 1998an Arabako kontzejuetan emakumeek duten partaidetzari buruz egindako ikerketaren (Emakundek finantzatua) eguneratzeari buruzko oharrak. ALHAOn argitaratutako hauteskundeetako emaitzetan oinarritutako azterketa. Kontzeju batzuetan karguak betetzeari uko egin zaie, eta azkenean nor hautetsi den ez da modu irekian argitaratu; beraz, desfasea dago hauteskundeen emaitzen eta azkenean betetako karguen artean.
1. irudia. Emakume hautetsiak (lehendakariak eta bokalak) dituzten kontzejuen ehunekoen bilakaera, kuadrillen arabera (1997-2021)
Kontzejuen erdiek baino gehiagok (% 52,9) gutxienez behin hautetsi dute emakume lehendakari bat 1997tik 2021era; kontzejuen % 47,1ek, berriz, ez du emakumerik aukeratu kargu horretarako.
2. grafikoa. Emakume lehendakariak hautetsi dituzten kontzejuak
Ehunekoak (1997-2021)
Iturria: Ramilo 2025
Oro har, emakume hautetsiek kontzejuetan duten presentziak gora egin du azken urteetan: % 13,1etik % 27,4ra 2021eko hauteskundeetan. Hazkunderik handiena 2001eko hauteskundeetan izan zen, aurreko legegintzaldiarekin alderatuta ehuneko 4,1 puntu igo baitzen.
2021ean aukeratu ziren 1.042 karguetatik, 286 baino ez zituzten bete emakumeek (79 lehendakari eta 207 bokal). Hau da, hautetsien % 27,4 soilik dira emakumeak. Kopuru hori bilakaera izaten ari da, baina emakumeek administrazio batzarretan duten presentzia oraindik urrun dago orekatua izatetik. *2
*2 334 kontzejuetatik 320tan 3 kargu hautesten dira. Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako otsailaren 18ko 4/2005 Legearen 3. artikuluan ezartzen denez, “Euskal aginte publikoek neurri egokiak hartu behar dituzte emakumeen eta gizonen presentzia orekatua lor dadin erabakiak hartzeko eremu guztietan”. 20.6 artikuluaren arabera, ordezkaritza orekatua izango da lau kide baino gehiagoko organoetan sexu bakoitzak gutxienez % 40ko ordezkaritza duenean. Hiru edo bi pertsonako organoetan, sexu biak ordezkatuta daudenean.
3. grafikoa. Lehendakariak eta bokalak, sexuaren arabera
Hautetsi beharreko kargu guztien gaineko ehunekoak (1997-2021)
Iturria: Ramilo 2025
Emakume hautetsien presentzia ez da parekoa kuadrilletan. Aiarako, Arabako Lautadako eta Gasteizko kuadrillek dute emakume hautetsien ehuneko handiena kontzejuetan.
Emakume hautetsiak dituzten kontzejuen bilakaera
Emakumeek kontzejuetan duten partaidetzaren bilakaerari buruzko azterketari esker, emakume hautetsiak dituzten kontzejuen ehunekoaren hazkunde motela ikus daiteke: 1997an, kontzejuen % 32,6k zuten emakume hautetsiren bat, eta 2021eko hauteskundeetan, kontzejuen % 61,6k. Lehen aldiz, 2013an hautetsi zen gutxienez emakume bat kontzejuen erdietan baino gehiagotan (% 53,5), bokal edo lehendakari gisa.
4. grafikoa. Kargu hautetsietan emakumeen eta gizonen presentzia duten kontzejuen bilakaera
Lehendakari eta bokalen ehunekoak (1997-2021)
Iturria: Ramilo 2025
5. grafikoa. Kargu hautetsietako emakumeen bilakaera, kuadrillen arabera
Hautetsi beharreko kargu guztien gaineko ehunekoak (1997-2021)
Iturria: Ramilo 2025
Ondorioak
- Agerian geratu da emakumeek partaidetza eskasa dutela Arabako kontzejuetako kargu hautetsietan (2021eko azken hauteskundeetan hautatutako karguen % 27,4 baino ez ziren emakumeak). Kontzeju batzuek argi dute funtsezkoa dela pertsonen eta ideien aniztasuna egotea auzo eta administrazio batzarretan, baina beste batzuek ez dute planteatu ere egin.
- Emakumeek kontzejuetan duten partaidetza ez da orekatua, kargu hautetsietan duten presentzia aztertzen badugu —datu horiek bakarrik erregistratzen dira, eta, horietatik abiatuta, kontzeju guztietarako azterketa egin ahal izan da. Hala ere, emakumeen partaidetza (herrietan, banaka, kolektiboetan, elkarteetan eta kontzejuen batzarretan) funtsezkoa den arren kontzejuetarako, ikusezina da dokumentazioari dagokionez.
- Azterketa kualitatiboari esker, emakumeak kontzejuetan sartzea errazten duten testuinguruez hitz egin ahal izan zen emakumeekin, parte hartzen duten emakumeen profilak ezagutu ahal izan ziren, genero desberdinkeriak identifikatu ahal izan ziren eta gobernu organo eta kontzeju-administrazio horietan emakumeen partaidetza mugatzen duten oztopoak identifikatu ziren.
- Kontzejuek ondo funtziona dezaten, funtsezkoa da kontzeju batzarretan emakume gehiagok, gazteek eta herrian edo kontzejuan betidanik egon ez diren pertsonek parte har dezaten sustatzea. Horrela, kontzejuek beharrezko eta gutxieneko masa kritiko askotarikoa izango dute, aldian-aldian kontzeju eta administrazio batzarretan erantzunkidetasunez inplikatu ahal dena. Betiko pertsonek erabakitzen badute (erreleborik ez dagoelako, beste inor ez delako inplikatzen edo besteak haien irizpideaz fidatzen direlako), zalantzan jar daiteke kontzejuen funtzionamenduari demokratikoa deitu ahal izatea. Beraz, beharrezkoak dira adin, sexu, jatorri, dedikazio, interes eta beste hainbat ezaugarri desberdinetako pertsonak egotea. Eztabaidei askotariko ikuspuntuak emango dizkiete, eta, hala, kontzejuak modu irekian funtzionatzen jarraituko du. Demokrazia zuzena eta herritarren partaidetza da hori, guztiona denari buruz erabakitzeko. Eta funtsezkoa da auzotarrek kontzejuetan egiten duten borondatezko ekarpena aitortzea eta balioestea.
- Azkenik, leku “zahar” batean politika “berria” egiten bada, benetakoa, praktikoa eta pertsonen beharretan zentratua, leku hori kontzeju irekia da. Kontzejuak demokrazia zuzena egitea ahalbidetzen duten tresnak (inbidiatuak eta ezezagunak) dira, baldin eta aniztasuna badago (emakumerik gabe ez dago aniztasunik) eta, betiere, guztiona denaren gobernu ona bada xedea.
Gure Soroatik, urriaren 15ean ospatzen den Landa Eremuko Emakumeen Nazioarteko Eguna ospatzeko aurten egin dugun kartela partekatu nahi dugu.
Ekimen honen helburua da ikusaraztea eta aitortzea landa eremuko emakumeek gure herrietan duten funtsezko zeregina, landa eta bizitza zaintzeko beharra, beharrezkoa dela garapen jasangarria eta aukera berdintasuna sustatzea landa eremuan.
Datorren urriaren 13an hasiko da Aramaion Memoriarako lehen Topaketa, Arabako kuadrilla guztiak eta Trebiñuko konderria zeharkatuko dituen parte-hartze prozesua. Helburua emakumeek gure historian utzitako aztarnak berreskuratzea eta horiei balioa ematea da, kontakizun kolektiboa tokiko oroitzapen, testigantza eta esperientziekin zabalduz.
Topaketa hauek herritar guztiei zuzenduta daude: gure lurraldearen historiaren zati bat ezagutu nahi duten eta hura aberasteko euren oroitzapenak eta esperientziak eskaini nahi dituzten pertsona eta taldeei. Kultura, ondare, hezkuntza edo esku-hartze sozialeko profesionalak ere gonbidatzen ditugu.
Baieztutako hurrengo hitzorduak:
- Aramaio: urriaren 13an, 18:00etatik 20:00etara, Udaletxeko osoko bilkuren Aretoan.
Sendalari eta emaginen leinu batek utzitako haztarnatik abiatuko gara, osasun komunitarioaren kudeaketan emakumeek duten zereginari buruz hausnartzeko. - Labastida: urriaren 28an, 17:30etik 19:00etara, Kultur Etxeko Areto Nagusian.
Maistra errepublikarren memoriara hurbilduko gara, komunitatearen hezkuntzan egindako lana eta frankismoarekin jasandako errepresioa.
Topaketa bakoitzean aztarna horietatik abiatuko gara, baina helburua begirada zabaltzea da: zer beste istorio erreskatatu beharko lirateke? Zein beste errelatu historiko ezagutu beharko lirateke memoriari gehitzeko?
Memoria egiten lagun dezaketen materialak ekartzera animatzen zaitugu: argazki zaharrak, dokumentuak, objektuak, abestiak, errezetak... Horren guztiaren inguruan hitz egingo dugu hurbileko espazio parte-hartzaile batean.
Amaieran, aperitibo txiki bat partekatuko dugu.
Izena emateko, bete formulario hau:
- Aramaio: https://forms.gle/WZs1a42KZ9LdGL2r8
- Labastida: https://forms.gle/29V9JqbdCYTohMNE7
- Edo deitu 747 407 311 telefonora, 10:00etatik 14:00etara.
Paula Andrea Loaiza Bonilla, Kolonbiako Ibagué udalerriko abokatua eta familia-komisarioa, Araban izan da, Arabako Foru Aldundiaren lankidetza-laguntzen deialdiaren bidez finantzatutako lankidetza-proiektu baten barruan.
Alde batetik, Arabako Foru Aldundiko eta Gasteizko Udaleko lankidetza zerbitzuko teknikariekin eta politikariekin bildu zen.
Horrez gain, Clara Campoamor elkartearekin elkarlanean, Gasteizko Justizia Jauregira bisita egiteko aukera izan zuen, emakume, haur edota neskato bati salaketak suposatzen dion ibilbidea irudikatu eta epaitegira joateko asmoz. Baita honek suposatzen duena ulertu eta aztertzea ere, eta guzti honetatik eratorritako zailtasunak behatzea.
Azkenik, esperientziak eta jardunbide egokiak trukatzeko jardunaldi bat egin zen elkarte horretako profesionalekin. Kolonbian eta Araban aplikatzen diren prozedurak aztertzeko, jardunbide egokiak identifikatzeko eta Kolonbian hobekuntzak ezartzeko balioko duten neurriekin proiektu pilotu bat egiteko balio izan zuen gune horrek.
Aurten, ekaina eta abuztua bitartean, herriz herri ibili gara LGTBIQ+ info-puntuak jartzen: 32 herritan izan gara. Eskerrik asko gerturatu zareten guztioi, eta bereziki, proiektu hau aurrera eramaten lagundu duzuen guztioi. Benetan pozgarria da Arabako herritarrak sexu-genero disidentziaren kontrako gorrotoarekiko duzuen kezka, eta honi aurre egiteko konpromisoa.
1.157 lagunekin partekatu ditugu hamaika minutu: batzuk gure materiala eskuratu duzue LGTBIQ+ kolektiboa ikusgarri egon dadin momentu oro eta toki guztietan; beste batzuk, zuen zalantzak eta kezkak partekatu dituzue gurekin. Dagoeneko 4.000 lagunetik gora hurbildu zarete guregana.
Aurten, 52 saltoki eta taberna batu ditugu Ikusguneren telefonoa iragartzen duen sarera; guztira, Arabako lurraldeko herrietan 148 dira kartela ikusgai dutenak. Mila esker dendariei eta tabernariei.
Zuetako 50 lagunek zuen datuak utzi dizkiguzue LGTBI+fobiaren aurkako sare horretan sartzeko. Lurralde honetan gorrotoak lekurik ez duen islada da. Indarkeriaren aurrean aktibatzeko prest dagoen Araba bat da hau.
Uda amaitu, eta Ikusguneetako karpa tolestu dugu, baina aktibo mantentzen dira 633 309 653 telefonoa eta www.ikusgune.eus webgunea gurekin harremanetan jartzeko; eta bereziki, gertakari LGTBI+fobiko bat sufritu edo ikusten baduzue gurekin harremanetan jartzeko.
BIDEOAK
Berdintasunerako Arabako Sareak askotariko programazioarekin hasi du 2025eko ikasturtea, zeinak eragingo baitu indarkeria matxistaren prebentzioan, jabekuntza kolektiboan eta emakumeen bizitza komunitarioko parte hartze aktiboan
Arabako Foru Aldundiak kuadrilla bakoitzeko informazio liburuxkak egin ditu, eta datozen egunetan banatuko ditu. Argibide guztiak, hemen: laia.araba.eus
Aurrez-aurreko zerbitzua, asteazkenero 18:00etatik 19:30era Agurainen, Dulantzin edo Asparrenan. Astelehenetan, e-mailez sexaguzulautada@gmail.com helbidera edo telefonoz: 673 64 76 00
Non: Dulantziko Kultur Etxea, Lezaoko kiroldegiko bilera gela Agurainen, eta Aiarako Kultur Etxean
Norentzat: Herritarrentzat
Dinamizatzailea: EMAIZE, sexologia zentroa
Hizkuntza: Elebietan
Irailean zehar Arabako Foru Aldundiaren berdintasun eta lankidetza zerbitzuak Paula Andrea Loaiza Bonilla abokatu eta Kolonbiako Ibagué udalerriko familia komisarioaren bisita jasoko du. Bisita hori Arabako Kolonbia-Euskadi erakundearentzako lankidetza-proiektuetarako laguntzen deialdiaren bidez finantzatutako lankidetza-proiektu baten esparruan egin da.
Familia-komisario honek Kolonbiako tokiko Yapawayra Fundazioarekin koordinatuta lan egiten du, Toliman genero-indarkeriaren biktima diren hainbat emakume eta seme-alabei babesa eta arreta emateko programa garatzen duen erakundea baita.
Komisarien eginkizunen artean honako hauek daude: salaketak eta haien ibilbide judiziala; biktimarentzako eta haren seme-alabentzako eskubideak berrezartzea; arreta-protokoloak eta arretaren arloko jardunbide egokiak ezagutzeko protokoloak, besteak beste.
Hala, irailaren 17an bilera tekniko bat egingo da Berdintasunerako eta Giza Eskubideetarako Zerbitzuko teknikari-politikoekin. Era berean, eta Clara Campoamor elkartearekin lankidetzan, irailaren 18an bisita bat egingo da Gasteizko epaitegietara, eta, bertan, genero-indarkeriaren biktima diren emakumeek igarotzen duten ibilbideari jarraituko zaio. Azkenik, irailaren 19an, esperientziak eta jardunbide egokiak elkartrukatzeko jardunaldi bat egingo da elkarte horretako profesionalekin.
Urrian eta azaroan zehar, Laiak Arabako emakumeen oroimenean barrena bidaia paregabe bat bizitzera gonbidatzen zaitu, "Memoriarako topaketak" ekimenaren bidez. Proposamen horrek historia, oroitzapen partekatuak, jakintzak eta emozioak batzen ditu.
Arabako kuadrilla bakoitzak eta Trebiñuko barrendegiak 2024an berreskuratutako zazpi aztarna historikoekin lotutako erakusketa parte-hartzaile bat hartuko dute. Aztarna horiek agerian uzten dituzte mendeetan zehar bizitzari eutsi eta lurraldea eraiki zuten emakumeen praktikak, lanbideak, jakintzak eta erresistentziak, baina haien istorioak kontakizun ofizialaren bazterretan utzi dira.
Erakusketek — informazio-panelak, komiki-binetak eta baliabide digitalak — Arabako kuadrilla bakoitzean eta Trebiñuko barrendegian memoria biziko aste bati hasiera emango diote.
Erakusketaren inaugurazioan topaketa parte-hartzaile bat egingo da, herritar guztiei irekia, belaunaldien arteko elkarrizketarako, testigantzen elkartrukerako, onarpen kolektiborako eta historiari esanahi berria emateko gune gisa. Topaketa horietako bakoitzean, Kuadrillari dagokion aztarnan sakonduko da, eta aztarna berriak identifikatzeko lana egingo da. Berdintasun-teknikariak, ikertzaileak, aztarnaren protagonistak edota senideak egongo dira, eta gizarte-sareko hainbat kolektibo gonbidatuko dira, bereziki emakumeen, kulturaren eta belaunaldien arteko elkarteak.
Gainera, oroitzapenak inspiratu eta iradokiko dituzten objektuak eramango dira, hala nola historiaurreko tresnak, kantu erritualak, sendabelarren errezetak, garaiko eskola-materiala edo argazki zaharrak.
Helburua argia da: ikuspegi feministatik eta intersekzionaletik tokiko memoria kolektiboa aktibatzea, iraganeko kontakizunak egungo bizipenekin lotuz, kontakizun partekatu berriak sortuz eta lotura komunitarioak indartuz. Arabako historia ez dagoelako osorik bere emakumeen historiarik gabe.
Data, ordutegi eta kokapen zehatzak irailean iragarriko dira Agenda honetan.
Zure zain gaude elkarrekin memoria bidezkoago, anitzago eta biziago bat eraikitzeko!
LGTBIQ+fobiaren aurkako informazioa eta sentsibilizazioa Araban
Udako hilabeteetan, Lumagorri 30 herri baino gehiagotara hurbilduko da, herritarrak aniztasun eta sexu identitateen inguruan sentsibilizatzeko.
Ikusguneak jai- eta aisia-jardueretako informazio- eta sentsibilizazio-guneak dira. Aurreko urteetan, jende asko hurbildu da horretarako prestatutako karpetara, eta elkarteko langileek informazioa eman diete, galderak egiteko eta zalantzak argitzeko, kezkak partekatzeko eta abarretarako gune bat eskaini diete.
Era berean, pertsona ugarik bere interesa adierazi dute Arabako kuadrilla ezberdinetan pertsona laguntzaileen sare baten sorreran parte hartzeko, LGTBI+ pertsonen errealitatea ikusarazteko eta disidentziak bizitzeko ingurune atseginak eskaintzeko.
Hemen egongo gara:
Ekainak 7 13:00 – 15:00 Samaniego
Ekainak 8 12:00-15:00 Zalduondo
17:00- 20:00 Ozaeta
Ekainak 9 12:00- 14:30 Bernedo
Ekainak 13 19:30 – 22:00 Montevite
Ekainak 14 18:00 – 22:00 Maeztu
19:00 – 23:00 Angosto kanpina
Ekainak 15 17:00 – 20:00 Baranbio
Ekainak 21 12:30 – 15:30 Urkabustaiz
17:30 – 21:30 Ulibarri-Arana
Ekainak 23 12:30 – 15:30 Biasteri
19:30 – 22:30 Trebiñu
Ekainak 27 18:00- 22:00 Laudio
Ekainak 29 16:30 – 19:30 Trespuentes
13:00 – 15:30 Salcedo
Uztailak 4 22:30 – 01:00 Araia
Uztailak 5 12:30 – 15:30 Luko
18:30 – 21:30 Kintana
Uztailak 6 12:30 – 15:30 Aramaio
16:30 – 18:00 Gauna
Uztailak 9 Tertanga
Uztailak 10 19:00 – 22:00 Villodas
Uztailak 11 12:00 – 15:00 Mañueta
20:00 – 00:00 Zuhatzu Kuartango
Uztailak 18 19:00 – 22:00 Gaubea
Uztailak 19 13:00- 15:00 Zuhatza
16:00 – 21:00 Harrikada
Uztailak 25 12:30-15:30 Larrinbe
Uztailak 26 12:30-15:30 Larrinbe
19-22 Oion
Uztailak 29 Delika
Abuztuak 2 13-15:30 Korro
18-22 Gopegi
Abuztuak 3 13-15 Narbaixa
Ehun bat irakurlek hartu dute parte larunbatean, ekainaren 7an, seigarren edizioa bete duen ikasturte amaierako Kuartangon ospatu den topaketa.
Larunbateko hitzordua Kuartangoko alkate Miren Meabe Carroren, Añanako Kuadrillako presidente Rubén Torremocha Galánen eta Iñaki Gurtubai Artetxeren, Berdintasun, Euskara eta Gobernantzako foru diputatuaren, ongietorriarekin hasi zen. Irakurketa kluben sareari balioa eman diote, ahalduntze feministari eta emakumeen parte-hartze soziopolitikoari laguntzen dioten neurrian, "kontakizun feministak partekatzeko topagune seguruak, hausnarketarako eta eztabaidarako guneak" eskainiz.
"Sexu orientazioari, genero identitateari eta genero adierazpenari lotutako diskriminaziorako eta indarkeriarako lekurik ez dagoela dioen mezua helaraztea da helburua", adierazi du Iñaki Gurtubai foru diputatuak
Arabako Foru Aldundiak, Ikusgune Behatokiarekin lankidetzan, LGTBI+fobiaren aurkako kanpaina bat hurbilduko du uda honetan Arabako herrietako jaietara.
"Aurrerapenak egin diren arren, oraindik ere badira erronka garrantzitsuak LGTBI+ komunitatearen eskubideak sustatzeko eta babesteko", adierazi du Iñaki Gurtubaik, Berdintasun, Euskara eta Gobernantza Saileko foru diputatuak. "Orain ere badaude aurreiritziak, diskriminazioa, jazarpena, indarkeria, ikusezintasuna, intolerantzia eta gorroto delituak, eta beharrezkoa da horiei aurre egitea. Araba LGTBI+fobiarik gabeko lurralde izatea lortu behar dugu".
Amets Martínez de Hereditak, Ikusguneko koordinatzaileak, LGTBI+fobiaren aurkako Behatoki eta Lumagorriren proiektua (Zisheterosexismoaren Aurkako Taldea), gaineratu duenez, "LGTBI+fobia garrantzitsua da Araban, eta kolektiboen eta erakundeen arteko lankidetzak Araba eraldatzen laguntzen du. Ziur gaude Araba LGTBI+ pertsonentzat lurralde atsegina izan dadin, beharrezkoa dela konpromiso horretan sareak sartzea, gorrotoaren aurka egiteko, armairuetara itzularazten diguten edo gure existentzia bera zalantzan jartzen duten diskurtsoen aurka egiteko".
Erakundeak Kekeli zentroa kudeatzen du Afrikako herrialde horretako hiriburuan; zentro hori erreferentzia da sexu abusuen, haurren lanaren eta salerosketaren biktima diren haurren arretan, eta bere eredua indartu nahi du Arabako Foru Aldundiarekiko truke teknikoaren bidez.
Togon, Afrikako herrialde pobreenetako batean, lan egiten duen Vedruna karitateko karmeldarren elkarteko (Carmélites de la Charité Védruna) ordezkaritza bat Arabara etorri da, haur kalteberei arreta integrala ematearen arloko esperientziak eta jardunbide egokiak bertatik bertara ezagutzeko. Erakundeak sexu abusuaren, esplotazioaren eta salerosketaren biktima diren haurrak babesten espezializatutako Kekeli zentroa kudeatzen du herrialdeko hiriburu den Lome hirian, eta bisita tekniko hori egin du Arabako Foru Aldundiko Berdintasun, Euskara eta Gobernantza Saileko Garapenerako Lankidetza Zerbitzuaren laguntzarekin.
2009az geroztik, Foru Aldundiak Hanoukopé auzoko merkatuan egoera oso kalteberan dauden haurrei arreta ematen dien proiektu bati laguntzen dio. Hanoukopé Togoko hiriburuan pobreziak eta haurren esplotazioak gogorren jotako inguruneetako bat da. Haurrak erabateko prekarietatean bizi dira, eta ez dute inolako osasun edo hezkuntza zerbitzurik, eta, gainera, kasu askotan sexu abusuen biktima dira.
Zuzeneko arreta, prebentzio komunitarioa eta herrialdeko beste eragile batzuekin sareko lana uztartzen dituen egitura baten bidez, zentroak laguntza integrala eskaintzen die biktima diren adingabeei, eta haien oinarrizko eskubideen defentsa sustatzen du.
Kekeli proiektua funtsezko hiru guneren inguruan egituratzen da Hanoukopé merkatuan: eguneko zentro bat, haurren birgizarteratzean lanean diharduena jolas eta hezkuntza jardueren bidez; harrera eta iragaitzazko etxea, ingurune segurua eta laguntza integrala ematen duena, eta espazio komunitarioak, non sentsibilizazio lanak egiten baitira inguruko helduekin eta haurrekin.
Bisita honen helburua elkarteak Togon egiten duen lana indartzea da, Araban finkatutako ereduak ikasiz eta indarkeriaren eta bazterketaren biktima izan diren haurren babesa eta arreta hobetzea ahalbidetuko duten lankidetza loturak ezarriz.
Lucie Anne Mulata Kekeli zentroko koordinatzaileak eta Tsandja Afagnon Messan Togoko haur kalteberentzako harrera erakundeak biltzen dituen sarearen arduradunak Gizarte Ongizaterako Foru Erakundearen hainbat zentro eta baliabide bisitatu dituzte, arriskuan dauden haur eta gazteekin lan egiten dutenak, hala nola Hazaldi harrera eta larrialdietarako zentroa, Txalaparta etxea eta sexu indarkeriaren biktimei arreta integrala emateko Tximeletak zentroa. Gainera, topaketa tekniko batean parte hartu dute, non beren esperientzia partekatu baitute babesgabetasun egoeran dauden haurrei eta sexu indarkeriaren biktimei arreta emateko eremuko foru profesionalekin, bai eta Berdintasun, Lankidetza eta Kulturartekotasun Zerbitzukoekin ere.
Carmélites de la Charité Védruna elkarteak, Togon egiten duen lanerako, Arabako Solidaridad Vedruna – Solive elkartearen laguntza dauka. Elkarte horrek munduko herrien arteko loturak sortzeko lan egiten du, elkarrekiko sentsibilizazioa errazteko eta errealitatea giza eskubideetan eta pertsonen hazkunde integralean oinarritutako gizarteetarantz eraldatzeko parte hartze aktiboa izan dadin laguntzeko.
Beste behin ere, Aguraingo bi emakumek jasaten ari diren indarkeria egoera amaitzea erabaki dute.
Gure udalerrian gertatutako indarkeria matxistarekin zerikusia duten azken kasu hauen aurrean Aguraingo Udalak gaietzespen eta arbuio irmoenak erakutsi nahi ditu. Era berean, gogorarazi nahi die emakumeei bakarrik ez daudela eta bere elkartasuna adierazi nahi due haiei eta bere familiei. Halaber, emakumeen ausardiari balioa ematea nahi dugu, aspalditik bizi duten indarkeria-zirkulua apurtzeko urrrats hori emateagatik.
Ekitaldia Arabako kuadrilletako emakumeek egindako lanaren omenaldia izan da, eta, bertan, aintzatespena eman zaie Foru Aldundiak memoria historikoa berreskuratzeko egin duen 'Huellas de las mujeres alavesas en la historia - Arabako Emakumeen Aztarnak Historian' izeneko proiektuaren protagonisten ordezkari diren eta haiek utzitako ondarea jasotzen duten zazpi emakumeri.
Proiektu hori argitalpen batean, komiki batean eta ikus-entzunezko hainbat materialetan gauzatu da, eta Arabako landa eremuko kuadrilletako emakumeek historian zehar egindako ekarpenak berreskuratu eta nabarmendu nahi ditu, eta, aldi berean, bigarren mailara baztertu dituzten desberdintasunak nabarmendu.
Ekitaldiak erakundeen, alderdi politikoen, emakume taldeen eta emakume eta gizonen berdintasunaren aldeko taldeen ordezkariak bildu ditu Artium Museoan, Arabako Foru Aldundiak martxoaren 8a ospatzeko abian jarri dituen ekimenen barruan. Arabako diputatu nagusiaren eskutik zazpi emakumek jaso dituzte laia bana, LAIA Emakumeen berdintasunerako eta ahalduntzerako Arabako lurralde sareari erreferentzia eginez.
Argazki-galeria
Beatriz haurdunaldi bideraeziina zeukan Salvadorreko emakume gaixo bat izan zen. Estatuari abortua eskatu zion, bere osasuna eta bizitza bermatzeko. Estatuak ukatu egin zion. Nazioarteko Giza Eskubideen instantzietan prozesu luze baten ondoren, ahal izan zuen haurdunaldi hori eten bai, baina haren osasunak larriki jo zuen.
Justizia eta erreparazio bila hasi zen, hainbat erakundeak lagunduta Giza Eskubideen Gorte Interamerikarreko erakundean. Bere ama Delmyk jarraitu zuen bera hil ondoren. Gaur egun, kasuaren oihartzuna dela eta, eta zer eragin izan dezakeen ikusita, herrialde batean non hainbat eskualdeek erabat zigortzen duten abortua, Delmy presio eta jazarpen handia jasaten ari da. Altxa dezagun gure ahotsa, Delmyri gure babesa adierazteko, bere kausa itxaropena da emakume guztiok gure/haien gorputzen inguruan erabaki ahal izateko. Mugarik Gabetik bat egiten dugu ekintza honekin eta gonbidatzen zaituztegu bideo baten bidez batu zaitezte.
#JusticiaparaBeatriz
#SentenciaJusta
Bideo bat igo dezakezue Delmyri babesa erakusteko. Textu labur bat iradokitzen dizuegu.
1. Sarrera: aukerakoa (10 seg)
Beatriz Salvadorreko emakumea izan zen eta Estatuari abortua eskatu zion haien osasuna eta bizitza bermatzeko. Estatuak ukatu egin zion. Bere kausa itxaropena da, emakumeok geure gorputzez erabaki ahal izatea.
- “Gaur, inoiz baino gehiago, gure ahotsak altxatzen ditugu justiziagatik.”
- “Hemendik (jarri zure herrialdea edo/eta antolakuntza), elkartasunez bat egiten dugu Delmy, Beatrizen ama. Alabarentzat justizia bilatzen du etengabe emakume bakar batek ere ez dezala bizi Beatrizek pairatu zuena”.
2. Mezu zentrala (10-15 seg)
- “Delmy, Beatrizentzat justizia lortzeko zure borroka itxaropena da guztiontzat.
- “Beatrizen historiak batzen gaitu, bizitzeko eta erabakitzeko eskubideak batzen gaituelako. guztion eskubidea izan behar du”.
3. Ekintzarako deia (5 seg)
- “Elkarrekin indartsuagoak gara. Exijitzen jarraitzen dugu: justizia Beatrizentzat!”
“Delmyrengatik, Beatrizengatik, guztiengatik: ez bat gutxiago, ez bat gehiago”.
4. Grabatzeko jarraibideak
- Bilatu argi natural ona edo aurrealdeko argiztapena duen leku bat. Grabatu formatu bertikalean (9:16).
-Nahi baduzu, honelako pankarta edo kartel bat eraman dezakezu:
"Epai justua Beatrizentzat".
Beatrizentzako justizia kanpainaren sareak @beatrizvses
