Berriak - laia
Gune honetan Araban eta kuadrilletan gertatzen denari buruzko albisteak, artikuluak, erreportajeak eta eduki esklusiboa aurkituko dituzu.
Emakumeen berdintasunaren eta giza eskubideen aldeko borrokek lurraldeak lotzen dituzte eta elkartasun-sareak ehuntzen dituzte. Arabatik, Rosalba Velasco bezalako emakumeen lana ikusarazi eta babestu nahi dugu; izan ere, bizitza, justizia, emakumeen eskubideak eta herri indigenen eskubideak defendatzen dituzte arrisku handiko testuinguruetan.
Rosalba Velasco
Nasa herriko emakume indigena da. Santander de Quilichaon jaioa, Munchique Los Tigres babeslekuan, Cauca departamenduaren iparraldean. Giza eskubideen, bizitzaren eta lurraldearen defendatzailea eta gizarte-lider aitortua, jatorrizko herrien eskubideak ikusaraztea sustatzen duena, batez ere bake-prozesuetan eta lurralde-aldarrikapenetan. Caucako Eskualde Kontseilu Indigenako (CRIC) kontseilari nagusi ohia, ACINen ordezkari gisa, eta kargu horretan aritu zen 2025eko uztailera arte.
Oso gaztetatik lotu zitzaion indigenen antolaketa-prozesuari, 1999an kabildoaren egituran ordezko komisario gisa parte hartuz. Jarraian, Álvaro Ulcue Gazte Mugimenduan parte hartu zuen 2002. urtera arte, erakunde indigenaren gazte-gunean, non prestakuntza politikoa eta antolaketakoa jasotzea lortu zuen eta, haren laguntzarekin, ekonomiako ikasketak amaitu zituen 2006. urtean.
2005az geroztik, ACINeko ekonomia- eta ingurumen-ehunari lagundu zion. Eta 2009rako emakume eta genero arloko ikertzaile gisa trebatzeko deia jaso zuen. Ondoren, Cxhab Wala Kiwe-ACIN Pentsamendu Etxeko koordinatzailea izan zen 2015. urtera arte, ikerketa komunitarioan aritu zenetik.
2017ko uztailean, 22 agintariek Tace Thegna (legezko ordezkaria) izendatu zuten ACIN-Cxhab Wala Kiwe Cauca Iparraldeko Kabildoen Elkarteko kide, eta kargu hori bete zuen agintarien aginduz 2021eko uztailera arte. ACINren legezko ordezkari gisa, Cauca iparraldeko nasa herriaren antolaketa indartzeko prozesu garrantzitsu bat bultzatu zuen.
Defendatzailearen lurraldearen testuingurua: Cauca – Kolonbia
Cauca iparraldea garrantzi estrategiko handiko eskualdea da, bai geopolitikoa, bai ekonomikoa, legez kanpoko erabilerako laboreen eta erauzketa-proiektuen presentziak markatuta. Testuinguru horrek Nasa herriaren lurraldea legezko eta legez kanpoko eragile armatuen arteko ika-mika bihurtu du, hala nola FARCen, ELNren eta talde kriminalen disidentzien artekoa, eta egoera hori larriagotu egin da 2016an bake-akordioak sinatu zirenetik. Norgehiagoka horrek indarkeria handiko eta populazioa kontrolatzeko ingurunea sortu du.
Herriaren Defentsa Erakundeak behin eta berriz ohartarazi du Nasa herriak dituen arriskuez: talde armatuen presentziak larderia, adingabeen errekrutatze behartua eta lider sozialen aurkako mehatxuak dakartza. 2011tik, lurraldeak CIDHren kautelazko neurriak ditu, indarkeria eta giza eskubideen urraketa jasateko arrisku handia aitortzen dutenak.
ACIN Cauca Iparraldeko Kabildoen Elkartearen deskribapena
ACIN Estatuak legez onartutako erakunde sozial eta politiko indigena da (1996). 22 kabildok osatzen dute. Kabildo horiek Cauca iparraldeko 11 udalerritan daude banatuta, eta bizi-planen bidez antolatzen dira. Plan horiek lurralde- eta kultura-antolamenduko berezko tresnak dira. Bere gobernua Jatorrizko Legean oinarritzen da, bizitza bere forma guztietan babesten duena, eta Erkidegoko Aginduetan, zeinek autonomia eta autoritate-egikaritza indigenen kosmobisioaren arabera gidatzen baitituzte.
ACIN erreferentzia gisa onartzen da estatuan eta nazioartean giza eskubideen defentsan, bakearen eraikuntzan eta babes kolektiboan. Bere misioa Bizitza Planei eta proiektu komunitarioei laguntzea eta jarraipena egitea da, Nasa herriaren biziraupena bermatzeko, Autonomia, Batasuna, Lurraldearekiko errespetua eta Kultura Aniztasuna printzipioen arabera.
CRIC deskribapena
Caucako Eskualde Kontseilu Indigena, CRIC, Cauca departamenduko komunitate indigenen % 90 baino gehiago biltzen dituen erakundea da.
Gaur egun 115 kabildo eta 11 kabildo elkarte ordezkatzen ditu, 9 eremu estrategikotan banatuta daudenak. Caucako 8 herri indigenen 84 babes daude: Nasa – Paéz, Guambiano Yanaconas, Coconucos, Epiraras – siapiraras (Emberas), Totoroes, Inganos eta Guanacos. Caucako Herri Indigenen Agintaritza Tradizionaltzat hartzen da, izaera bereziko erakunde publikoa da eta, gaur egun, estatuarekiko negoziazioen buru da, Kolonbiako nazioak herrialdearen zati horretako talde indigenekin dituen konpromiso ugariren ondorioz.
Defendatzailearen arriskuak identifikatzea
Rosalba Velascok gazte-gaztetatik eraman du antolaketa-prozesura. Hala ere, 2002. urteaz geroztik lidergo-rola betetzen duela esan genezake. ACIN eta CRIC bezalako erakundeekin duten lotura arrisku indibiduala da, gatazka armatuaren lurralde-testuingurua eta nasa herriaren aurkako etnozidioa direla eta.
Rosalba CRICeko kontseilari (2023) eta bake-taldeko kide izendatu zuten, eta haren bitartez Kolonbiako lurraldean zehar ibili zen, eragile armatuekin elkarrizketak egiten. 2024/12/18an, Alexander Pilcue Tenorio hil zuten, bere babes-eskeman laguntzen zion guardia.
Horrek, Guardiari bizia kostatzeaz eta erakundearen arrisku kolektiboa frogatzeaz gain, arrisku indibiduala dakar Rosalbarentzat. CRICen zuen agintaldia amaitu zenez (2025), mehatxuak areagotu egin dira, bere agintaldian eragile armatuekiko arrisku handia izan baitzuen.
Emakumeek berdintasunaren eta giza eskubideen alde egiten dituzten borrokek lurraldeak lotzen dituzte eta elkartasun-sareak ehuntzen dituzte. Arabatik, Julienne Baseke bezalako emakumeen lana ikusarazi eta babestu nahi dugu; izan ere, arrisku handiko testuinguruetan bizitza, justizia eta emakumeen eskubideak defendatzen dituzte.
Julienne Baseke
Emakumeen eskubideen aldeko ekintzailea eta Kongoko Errepublika Demokratikoko Association des Femmes des Médias (AFEM) erakundeko koordinatzailea.
JULIENNE BASEKEREN BABESA
Julienne Baseke Kongoko giza eskubideen aldeko aktibista da. AFEM-Association des Femmes des Médias (Komunikabideetako emakumeak, euskaraz) taldeko kide da. Erakunde horrek erkidegoko kazetaritzaren eta bakearen alde lan egiten du herrialdeko landa inguruko komunitateekin, eta gatazka armatuan gertatzen ziren emakumeen aurkako indarkeriei buruzko informazioa emateko sortu zen.
Alboan elkarteak Julienne Baseke defendatzaile kongoarraren banakako babesa eskatu zuen, bai eta AFEM erakundearen babes kolektiboa ere, MAPen bidez. EBAM-Eragiteko eta Babesteko Arabako Mekanismoa, Arabako Foru Aldundiko Berdintasunaren eta Giza Eskubideen Zuzendaritzak abian jarri duen baliabidea da, giza eskubideen defendatzaileen babeserako.
Mekanismo horren bidez, larrialdiko babes laguntza eman ahal izan zaio Julienne Basekeri. Julienne Basekek segurtasun arrisku larriei aurre egin behar izan zien M23 talde armatu matxinoak hiria hartu ostean, bai 2025ean bere herritik kanpo hainbat hilabetez egon behar izateagatik, eta baita urte berean hirira itzuli beharra izateagatik ere.
Hego Kivu eremu hori 2025eko otsailetik eta gaur egun ere, M23k okupatuta dago. Egoera horrek nabarmen handitzen ditu talde armatuak egindako indarkeria ekintzak salatzen dituztenentzako pertsona defendatzaileentzako arriskuak; izan ere, talde armatua formalki akusatu dute nazioarteko erakundeek, herrialdeko ekialdean exekuzioak, torturak, bortxazko desagertzeak eta beste delitu larri batzuk egiteagatik.
Azken batean, esku hartzeari esker, Julienne Baseke giza eskubideen defendatzailearen eta haren familiaren segurtasun fisikoa eta ongizate emozionala bermatu ahal izan dira. Egoera zela eta, 2025ean Nairobin birkokatu behar izan zuten aldi baterako, Kongoko Errepublikaren ekialdeko mehatxu eta arrisku larriak zirela eta baita urte berean Bukavura, lantoki eta bizilekura, itzultzean ere.
Aldi berean, esku hartzeari esker, beharrezko baliabideak eman ahal izan zaizkio, modu seguruago eta profesionalagoan jarrai dezan bizirik atera direnen ahotsak eta eskualdean indarkeriak eragindako komunitateen ahotsak defendatzen eta ikusarazten, nazioan eta nazioartean. Era berean, inguru hartan dituen defendatzaileen sarea babestu ahal izan da, trukerako espazio seguruagoak eta elkarri laguntzeko aukerak sortuz.
Arabako Foru Aldundiak, Berdintasunaren eta Giza Eskubideen Zuzendaritzaren bidez eta Lumagorri HATekin batera, uda honetan Ikusguneak 2026 jarriko du abian: LGTBI+fobiaren aurkako kanpaina, Arabako Lurralde Historikoko hainbat udalerritan herritarrak sentsibilizatzeko, informatzeko eta laguntzeko helburuarekin.
Ikusguneak aniztasunaren, identitatearen eta sexu-orientazioaren inguruko informazio eta herritarrentzako arreta-puntuak dira. Horretarako, bulego-furgoneta batek hainbat herrigune zeharkatuko ditu ekainaren 15etik irailaren 15era bitartean, jai- eta aisialdi-guneetan.
Oro har, Arabako herritarren kontzientziazio-mailak gora egin du; hala ere, beharrezkoa izaten jarraitzen du errealitate hori Arabako herrietara hurbiltzea eta lurraldean oraindik gertatzen diren gorroto-delituak salatzea.
Lumagorri Elkarteak egindako lanari esker, LGTBI+fobiaren aurka saretzen hasiak gara Arabako hainbat kuadrillatan. Norbanakoz eta tokiko saltoki, udal, batzar administratibo, jai batzorde eta LGTBIQ+ talde feministekin batera LGTBI+fobiaren aurrean arreta eta salaketa lanean lagundu dezaketen sarea alegia.
Ikusguneak 2026 Arabako kuadrilla guztietako udalerrietara iritsiko da, ingurune seguruagoak eta inklusiboagoak sortzen lagunduz, bereziki jai-testuinguruetan. Informazio-puntu horiek honako Arabako udalerri hauetan jarriko dira:
Errioxa
- Ekainak 23, Laguardia
- Uztailak 10, Mañueta
- Abuztuak 8, Bastida
- Abuztuak 23, Lapuebla de Labarka
- Irailak 11, Samaniego
- Irailak 13, Kripan
Lautada
- Ekainak 24, Agurain
- Uztailak 3, Araia
- Abuztuak 3, Narbaixa
- Abuztuak 25, Erentxun
- Irailak 12, Dulantzi
- Irailak 14, Etura
Mendialdea
- Ekainak 19, Ullibarri-Arana
- Ekainak 19, Maeztu
- Uztailak 4, Kintana
- Uztailak 4, Lagran (La previa)
- Abuztuak 15, Pagoeta
- Abuztuak 22, Lagran
Trebiñu
- Ekainak 23, Trebiñu
Añana
- Ekainak 20, Armiñon
- Uztailak 17, Gaubea
- Uztailak 19, Espejo
- Uztailak 25, Larrinbe
- Uztailak 31, Zanbrana
- Irailak 6, Berantevilla
Aiaraldea
- Ekainak 27, Delika
- Uztailak 25, Larrinbe
- Abuztuak 14, Amurrio
- Abuztuak 26, Okondo
- Abuztuak 28, Laudio
- Irailak 5, Artziniega
Gorbeialdea
- Ekainak 26, Lukiano
- Uztailak 5, Luko
- Uztailak 18, Sarria
- Abuztuak 16, Zaitegi
- Abuztuak 24, Urrunaga-Nafarrate
- Abuztuak 29, Abezia
Ekainaren 6an, Trebiñuk hartu zuen Arabako Irakurketa Feministako Klubetako VII. Topaketa, lurralde osoko emakumeak elkartu zituen jardunaldi berezia. Guztira, 90 emakume inguru bildu ziren, irakurketaren, hausnarketaren eta feminismoaren inguruan sortutako harremanak eta sareak indartzeko.
Kuadrilletako Berdintasun Zerbitzuek antolatzen dituzte irakurketa feministako klubak, Arabako Foru Aldundiko Berdintasun, Euskara eta Gobernantza Sailaren laguntzarekin, eta LAIA Berdintasunerako eta Emakumeen Ahalduntzerako Lurralde Sarearen barruan. 2016an sortu zirenetik, klub hauek emakumeen prestakuntza, ahalduntzea eta parte-hartzea sustatzeko gune garrantzitsu bihurtu dira. Gaur egun, Arabako kuadrilla guztietan banatutako 12 klubek eta 190 partaide inguruk osatzen dute sarea.
Jardunaldia Udako Iturriak elkarteak antolatu zuen, Arabako Foru Aldundiaren laguntzarekin. Egunari hasiera emateko, ongietorri beroa eskaini zitzaien parte-hartzaileei, eta klubetako emakume nagusienei omenaldia egin zitzaien aurresku baten bidez. Ondoren, hainbat dinamika eta talde-jarduera egin ziren, kuadrilla ezberdinetako emakumeen arteko harremanak sendotzeko.
Topaketako une aipagarrienetako bat Luisa Etxenike idazle donostiarraren hitzaldia izan zen. Literaturaren eta emakume sortzaileen ikusgarritasunaren alde egindako lanagatik aitortua den egileak bere esperientziak eta gogoetak partekatu zituen bertaratutakoekin. Hitzaldiaren aurkezpena Udako Iturriak elkarteak eta Arabako Foru Aldundiko Berdintasun, Euskara eta Gobernantza diputatuak egin zuten. Jardunaldiari amaiera emateko, Virginia Imaz pailazo eta narratzaileak umorea baliatu zuen topaketan landutako ideiak modu berezi batean jasotzeko.
Bazkaria Trebiñuko sagardotegi batean egin ondoren, parte-hartzaileek Munduko Dantzak jardueraz gozatu zuten, egunari amaiera ezin hobea emanez giro alaian eta parte-hartzailean.
LAIA Saretik eskerrak eman nahi dizkiegu Udako Iturriak elkarteari, antolakuntza bikainagatik, eta topaketan parte hartu zuten emakume guztiei. Haien konpromisoari esker, irakurketa feministako klubek elkargune, ikaskuntza eta ahalduntze feministarako espazio bizi eta aberasgarriak izaten jarraitzen dute.
Argazki-galeria
"Gure prozesua ohoratuz" jardunaldia larunbat honetan, hilak 20, egingo da, herrian zortzi urteko lan komunitarioaren eta kulturen arteko bizikidetzaren balioa nabarmentzeko.
Artziniegan "Gure prozesua ohoratuz" jardunaldia egingo da larunbat honetan, emakume migratuek eta tokiko emakumeek egindako ibilbide kolektiboa aitortzeko ekitaldia. Azken zortzi urteetan, emakume horiek elkartzeko, elkarri laguntzeko eta komunitatean parte hartzeko gune bat eraiki dute. Arabako Foru Aldundiak antolatu du ospakizun hori, Bidaya Emakume Musulmanen Elkartearekin lankidetzan. Ekitaldia 17:00etatik aurrera egingo da, Artziniegako Kultura Etxean, eta jende guztiari irekita egongo da.
Prozesu komunitario hori 2018an hasi zen, udalerrian borondatez antolatutako gaztelaniazko eskoletan parte hartzen zuten emakume migratuen talde txiki baten inguruan. Lehen ikaskuntza espazio horretatik abiatuta, eta Arabako Foru Aldundiko Berdintasun, Lankidetza eta Kulturartekotasun Zerbitzuaren eskutik, sare bat eratzen joan zen, emakume horien premiak agerian jartzeko eta Artziniegako bizitza sozialean aktiboki parte hartzeko aukerak sortzeko.
Denborak aurrera egin ahala, taldea hazi egin da eta kulturarteko bizikidetzarako espazio gisa finkatu da. Bertan, hainbat jatorritako emakumeek esperientziak partekatu dituzte, oztopo komunak identifikatu dituzte eta horiek gainditzeko ekimenak garatu dituzte.
Taldeko jarduerez gain, egindako lanak orientazio ekintzak, kulturarteko bitartekotza eta banakako laguntza barne hartu ditu. Baliabideak eskuratzeko erraztasunak eman dira, eta parte hartzaileen eta haien familien gizarteratzea erraztu da. Era berean, prozesu horrek aukera eman du premiak detektatzeko eta erantzun zehatzak sortzeko, hala nola laster Helduen Hezkuntzako (HHE) ikastetxe bat irekitzea, taldearengandik zuzenean sortutako eskaria.
Prozesu horretan lurraldeko hainbat entitate eta eragilek parte hartu dute, bereziki Bidaya Emakume Musulmanen Elkarteak, baina baita Artziniegako Udalak, Aiaraldeko Kuadrillako Berdintasun Zerbitzuak, Moviltik Kultur Berrikuntzako Elkarteak eta Aiaraldeko Kuadrillako Kulturartekotasuneko Idazkaritza Teknikoak ere, Bizikidetzarako eta Aniztasuna Kudeatzeko Foru Estrategiaren esparruan.
Larunbateko jardunaldiaren helburua ibilbide kolektibo hori aitortu eta ospatzea izango da, emakumeek udalerriko gizarte kohesioaren eragile gisa duten zereginari balioa emanez. Programak lekukotzak, bizitako prozesua jasotzen duen bideo baten proiekzioa eta herritarrei irekitako topaketarako eta ospakizunerako gune bat izango ditu.
‘Maratoia’ 🏃♀️
Ekainaren 6an, 15:15etik 20:00etara, Vitoria-Gasteizen berriz ere egingo da Creativity Is Female Fest 2026.
AVOCADO estudioak bultzatuta eta @diga_elakrtea-k antolatuta, eta aurten ere, arreta benetan garrantzitsua den horretan jarriko du: sormen sektoreko emakumeen talentuan, ibilbideetan eta benetako baldintzetan.
“Maratoia” kontzeptuaren pean, bigarren edizio honek ondo dakigun zerbait gogorarazten digu: emakumeen ibilbide profesionalak ez dira linealak ezta errazak ere. Ibilbide luzeak dira, oztopoz beteta, behartutako geldialdiekin eta erresistentzia handiarekin.
Centro Cultural Montehermoso Kulturgunean elkartzeko, pentsatzeko eta partekatzeko espazio bat izango da, workshop, hitzaldi, zuzeneko podcast eta sormen proiektuen azokaren bidez.
Ikusarazteko jaialdia, baina baita sektore sortzailean oraindik gertatzen dena izendatzeko ere: soldata-arrakala, erreferente faltak eta egiturazko desberdintasunak.
Diseinua, kultura eta sorkuntzan begirada feminista interesatzen bazaizkizu, topaketa hau zuretzat da.
🎟️ Sarrerak dagoeneko eskuragarri daude prezio aurreratuan.
Hizlari eta tailerren informazio gehiago
Arabako Foru Aldundiak ekitaldi instituzionala egin dugu Artium Museoan, Emakumeen Nazioarteko Eguna dela eta. Arabako emakumeen memoria eta ondarea aitortzeko topaketa da.
Ekitaldian Arabako kuadrilletako zazpi emakume eta elkarteri omenaldia egin zaie, emakumeen memoria, kultura eta lana denboran zehar zaintzen eta transmititzen lagundu dutelako. Aintzatespen gisa, #Laia jaso zuten, Arabako Emakumeen Jabekuntzarako eta Berdintasunerako Lurralde Sarearen (LAIA) ikurra.
Ekitaldian solasaldi bat ere izan da, memoria, komunitatea eta emakumeek lurraldearen historian eta gizarte-bizitzan duten paperari buruz.
Topaketei buruzko informazio gehiago
Arabako Foru Aldundiak bat egiten du Martxoaren 8arekin, Emakumeen Nazioarteko Egunarekin, eta berretsi egiten du gizonen eta emakumeen arteko berdintasun eraginkorrarekiko konpromisoa, baita indarkeria matxistaren modu guztiak desagerraraztekoa eta emakume guztien giza eskubideak erabat defendatzekoa ere.
Berdintasuna oinarri demokratiko utziezina da, bai eta erantzukizun etiko eta kolektiboa ere, erakundeen eta herritarren inplikazio aktiboa eskatzen duena. Horregatik, aitortu egin nahi dugu mugimendu feministaren eta hainbat emakume belaunaldiren etengabeko lan eraldatzailea; izan ere, aurrerapauso erabakigarriak sustatu dituzte gizarte askeago, bidezkoago eta kohesionatuago bat izateko.
Diskurtso erreakzionario eta negazionistak ugaritzen ari dira, eta diskurtso horiek garrantzia kentzen diote indarkeria matxistari, zalantzan jartzen dituzte lorpen historikoak eta oinarrizko eskubideak, eta berdintasun politika publikoen legitimitatea ahuldu nahi dute. Diskurtso horien aurrean, Arabako Foru Aldundiak irmotasunez adierazten du berdintasuna ez dela aukera ideologiko bat, eskubide unibertsal ukaezin bat baizik, anbiguotasunik gabe babestu eta bermatu behar dena.
Aurrerapenak aurrerapen, oraindik ere egiturazko desberdintasunak daude, emakumeen bizitzan eragin sakona eta espezifikoa dutenak, hala nola zainketen gainkarga, ekonomia eta lan prekarietatea, edo askotariko diskriminazio eta indarkeriak.
Emakunderekin, EAEko beste aldundiekin eta Eudelekin lankidetzan, Arabako Foru Aldundiak martxoaren 8ko erakundearteko kanpaina bultzatu du, ‘Eman tokia berdintasunari’ lelopean. Kanpaina horren helburua da emakumeen eskubideak bizitzaren eremu guztietan bermatzen eta “arnasguneak” sendotzen laguntzea. Gune horiek zaintza, ahalduntze eta erreparazio gune komunitarioak dira, eta haietan, emakumeek erresistentziak partekatu, indarrak berreraiki, kolektiboki erreparatu, eta askatasun aukera berriei bide eman ahal diete.
Ildo horretan, Arabako Foru Aldundiak berdintasun politika publikoak indartzeko konpromisoa berresten du; izan ere, politika horiek atzerapausoak saihesten dituzte eta baliabide integralak, eskuragarriak eta kalitatezkoak sendotzen dituzte, indarkeria matxistaren biktimak eta bizirauleak babesteko eta laguntzeko. Era berean, Aldundiak gizonen, gizon gazteen eta mutikoen erantzunkidetasuna eta inplikazioa sustatzearen aldeko apustuari eusten dio, berdintasunezko harremanak eraiki ahal izateko.
Gainera, mugimendu feministarekin eta gizarte eta toki erakundeekin aliantza egonkorrak sendotzea defendatzen du, eta haien ondare historikoa eta eragin eraldatzailea aitortzen du.
Berdintasuna eraikuntza kolektiboa da, eta ekintza jarraitu eta komunitarioaren bidez baino ez da lortzen gizarte eraldaketa. Horregatik, Araba berdinzaleago eta bidezkoago baten eraikuntzan parte hartzera gonbidatzen dugu Arabako gizarte osoa, eta Martxoaren 8a dela-eta antolatutako ekimen eta mobilizazioetan parte hartzera animatzen dugu.
Araban, berdintasunarekiko konpromisoak ez du garrantzirik galtzen; aitzitik, sendotu egiten da, gero eta toki gehiagotara hedatzen da, eta indar handiagoz zabaltzen; izan ere, funtsezko bermea da bizikidetza demokratikorako, kohesiorako eta lurraldearen aurrerapen sozialerako.
Martxoaren 8an, Arabako komunitate osoak bat egin dezala, sendo eta konprometituta, duintasun, arnas eta aukera gune berriak eraikitzeko; hala, emakume guztiak askatasun eta berdintasun erabatekoaz bizi daitezen, erabaki dezaten eta garatu daitezen.
"Zeuk daukazu bala... Neuk hitza... Detonatzean hiltzen da bala... Ihardestean bizi da hitza" zioen Berta Cáceresek.
Giza Eskubideen Batzorde Interamerikarrak (GEBI) Aditu Independenteen Diziplina arteko Taldearen txostena aurkeztu du Berta Cáceresen kasurako. Hondurasko GIEIk Berta Cáceres kasuaren azken txostena entregatu du.
Berta Cáceres proiekzio nazionaleko eta nazioarteko figura bat zen. Hondurasko Herri Erakundeen eta Indigenen Kontseilu Zibikoaren (HHEIKZ) koordinatzaile gisa, komunitate indigenen erresistentzia artikulatu zuen aldez aurretik kontsulta aske eta informaturik egin gabe onetsitako proiektuen aurrean, horrek Hondurasko estatuaren konstituzio betebeharrak eta nazioarteko betebeharrak urratzen baitzituen. Haren lidergoa erabakigarria izan zen Aguas Zarca presaren aurrerapena geldiarazteko, zeina Desarrollos Energéticos SA enpresak sustatu baitzuen (DESA), eta proiektu horien gizarte, ingurumen eta kultura inpaktuak ikusarazteko, bai herrialde barruan, bai kanpoan.
Txostena ageriko sekretu batekin amaitzen da; hau da, Berta Cáceresen hilketa operazio kriminal baten emaitza izan zela. Operazio kriminal hori kontu handiz planifikatu eta gauzatu zen sikario batzuk barne hartu zituen egitura baten bidez, baita Desarrollos Energéticos SA (DESA) enpresako zuzendariak eta estatuko hainbat eremutako laguntza, tolerantzia eta omisio sareak ere. Krimena aurreikusteko eta prebenitzeko modukoa izan zen: informazio zehatza zegoen estatuaren esku eta denbora errealean, haren plangintzari buruz ohartarazten zuena.
Duen garrantziagatik eta eraginagatik, Laiak funtsezkotzat jotzen du Berta Cáceresen kasuko txostena partekatzea eta zabaltzea: emakume indigena lenkoa, komunitate liderra eta botere egitura sakonki maskulinizatu eta arrazializatuei aurre egiten zien figura publikoa zen, eta horrek estigmatizazio eta indarkeria modu desberdin eta astunduetan egotera eraman zuen. Berta Cáceresen aurkako indarkeria ez da soilik proiektu espezifiko baten aurkako errepresalia gisa ulertu behar, baizik eta Hondurasko lurra, lurraldea eta ingurumena defendatzen dituzten emakume indigenak eta afro hondurastarrak neurriz kanpo zigortzen dituen egiturazko indarkeriaren eredu zabalago baten parte gisa ere bai.
Laiak Bertaren familiari omenaldia ere egin nahi dio. Izan ere, atsedenik hartu gabe borrokatzen jarraitzen du egia, justizia, erreparazioa eta berriz ez gertatzeko bermeak lortzeko, eta omenaldi bat ere egin nahi die, banaka zein taldeka eta modu baketsuan, giza eskubideen babesa eta gauzatzea sustatzen eta bultzatzen duten pertsona guztiei.
Hain zuzen ere, justiziarekiko, bakearekiko eta giza eskubideekiko konpromisoaren esparru horretan, Arabako Foru Aldundiko Berdintasunaren eta Giza Eskubideen Zuzendaritzak abian jarri zuen Eragiteko eta Giza Eskubideen Defendatzaileak Babesteko Arabako mekanismoa (BAM), zeinak arreta berezia ematen baitie, besteak beste, testuinguru hauetan arrisku berezian dauden defendatzaile taldeei: ingurumenaren eta lurraren aldeko eta garapeneko megaproiektuei aurkako defentsa, herri indigenen, sexu eta ugalketa eskubideen edo indarkeriaren aurkako defentsa, sexu orientazioarekin eta genero identitatearekin lotutako eskubideen defendatzaileak, komunitateetako kazetariak, lan eskubideen eta/edo salerosketaren biktimak, errefuxiatuak edo okupaziopean daudenak.
Hauteskundeetako emaitzak 1997tik 2025era
Mentxu Ramilo Araujo
Emakume hautetsiek Arabako kontzejuetako administrazio batzarretan duten presentzia oso urrun dago oraindik orekatua eta parekidea izatetik. Hala, Arabako kontzejuen % 7,5an (25 guztira) ez da emakumerik hautetsi 1997tik 2025era bitartean. Aldiz, 308 kontzejutan (% 92,5) emakume bat hautatu dute bokal edo lehendakari.
A25 zela eta, igande honetan Mañuetan, euria gelditu ez bazen ere, ehun lagun inguruk parte hartu genuen Arabar Errioxako topaketan, eta 80 pertsona inguruk egin genuen 6,7 km-ko ibilaldia. Elkarrekin ibili ginen, elkarri entzunez, zainduz eta lagunduz, inor atzean utzi gabe.
Amaieran, zuhaitz bat landatu genuen isilean, oroimenaren eta itxaropenaren sinbolo gisa. Ondoren, agurra dantzatu zen zuhaitzaren inguruan, eta parte-hartzaileek harriak jarri zituzten enbor inguruan, idatziz edo marraztuz mezuak, hitzak eta oihuak, indarkeria matxistaren aurkako elkartasuna adieraziz.
Bukatzeko, olerki bat irakurri zen, eta ekitaldia Vivir Quintanaren “Canción sin miedo” abestuz amaitu genuen, ahotsak bateratuz eta emozioz gainezka.
“Herri batean dena jakiten da… edo ez” lemak gogorarazi zigun isiltasunak ez gaituela babesten.
Urrats bakoitzak balio du. Ez gaude bakarrik, eta ez dugu atzera egingo. 💜✊
Eskerrik asko parte hartu zenuten guztioi.
Partekatzen dizuegu Mentxu Ramilo Araujok egindako bideoa eta martxaren argazkiak.
Azaroaren 25ean, Emakumeen aurkako Indarkeria Desagerrarazteko Nazioarteko Eguna dela eta, Arabako kuadrillek eta udalerriek 60 jarduera baino gehiago antolatu dituzte LAIAren programazioaren barruan (Emakumeen berdintasunerako eta jabekuntzarako Arabako Lurralde Sarea).
Aurten, Azaroaren 25eko kanpainarako Emakundek, foru aldundiek, Eudelek eta Eusko Jaurlaritzak aukeratutako leloa honako hau da: ‘Ez da zure arazoa, gurea da’. Lelo horren bidez, herritar guztiei eskatu nahi zaie komunitatea sor dezatela indarkeria matxista jasaten duten emakumeen inguruan. Kanpainak, gainera, azpimarratzen du bi emakumetik batek indarkeria jasan duela Euskadin, eta, beraz, erantzukizun sozial, komunitario eta instituzionala dela indarkeria matxistaren biktimei arreta ematea eta entzutea.
Horregatik guztiagatik, Arabako kuadrilletan eta udalerrietan antolatutako jardueren programazioaren helburu nagusia da herritarrak kontzientziatzea indarkeria matxistaren garrantziaz eta larritasunaz, eta, gainera, prebentzio ekintzak indartzea eta emakumeenganako errespetuan eta indarkeriarik gabe oinarritutako bizikidetza ereduak sustatzea.
Kuadrilletan antolatutako jarduerez gain, hilaren 26an, 18:00etan, hitzaldi bat egingo da linean, hemen antolatuta: LAIAbirtuala. Ekitaldi horretan, Mónica Ramos Toro Gizarte Antropologiako doktore, gerontologo feminista eta Unate Gizarte Taldeko koordinatzaile teknikoak, ‘La violencia de género más invisibilizada: la que sufren las mujeres mayores’ – ‘Genero indarkeriarik ikusezinena: adineko emakumeek jasaten dutena’ jorratuko du.
Lurralde historikoan datozen egunetarako jarduera nabarmenetako batzuk honako hauek dira:
AIARALDEA
- Artziniega: ‘Palestinako Emakumeen Begirada’ hitzaldia (azaroak 21), Berdinkrosa (23), kontzentrazioa Lorategi Feministan (Azaroak 25) eta Herriko Nesken Topaketa (30).
- Aiara: ‘Amar, arder y repetir’ liburuaren aurkezpena eta mahai-ingurua (hilak 21), kontzentrazioa Arespalditzako azokan (Azaroak 25) eta autodefentsa feministako lantegia (29).
- Amurrio: ‘NIK-EU 2.0’ antzerkia (22), adierazpen instituzionala eta adierazpena (Azaroak 25), ‘Feminización de la pobreza’ komikiaren aurkezpena (26) eta ‘RedNudes’ antzerkia (28).
- Laudio: ‘Casarse por papeles es... verdadero amor’ antzezlan-kabareta (hilak 20), adierazpen instituzionala irakurtzea eta Txoko Morearen inaugurazioa (Azaroak 25), ‘Hombrigos con H’ antzerki foruma (27), hitzaldiak eta Berdur Barik sariak ematea (28).
AÑANA
- Langraiz Oka: ‘Casarse por papeles es… verdadero amor’ antzezlana (hilak 21).
- Berantevilla: Berdintasunaren aldeko ihes gela (hilak 22).
- Ribabellosa-Lantarón: Indarkeria matxistaren aurkako VIII. Martxa (hilak 22) eta gizonentzako ‘Reflexiones e Igualdad’ para hombres’ lantegia (24).
- Lantarón: ‘Traces, empreintes de femmes’ zineforuma (hilak 29).
ARABAKO ERRIOXA
- Bastida: Indarkeria matxisten eta kontsumoaren lantegia (hilak 28), eta ‘Puto amor’ antzezlana (24).
- Eltziego: ‘La rebelión de los cuentos’ zineforuma (hilak 21).
- Oyón-Oion: ‘TDiferentzia’ bakarrizketa (hilak 21).
- Mañueta: Eskualdeko topaketa + martxa + jakinarazpen irakurketa + ekintza sinbolikoa (hilak 30).
GORBEIALDEA
- Arratzua-Ubarrundia: Indarkeria estetikoari buruzko hitzaldia (hilak 19).
- Urkabustaiz: Autodefentsa feministako lantegia (hilak 21).
- Zuia: Hitzaldia: ‘¿Cuál es el papel de los hombres ante los casos de violencia de género?’(hilak 24).
- Aramaio: Amatasunari eta indarkeriei buruzko hitzaldia (hilak 24).
ARABAKO LAUTADA
- Asparrena: Sorgin ehizari buruzko jardunaldiak (22, 29 eta 30).
- Zalduondo: Generoari eta osasun mentalari buruzko lantegia (hilak 24).
- Burgelu: ‘Todas las mujeres que habito’ antzezlana (hilak 23).
- Alegría-Dulantzi: Barbazul lurpetik ateratzeko antzeztutako ipuinak (hilak 28).
ARABAKO MENDIALDEA
- Bernedo: Josteko eta estanpazio feministarako sormen lantegia (hilak 22).
- Kanpezu: June Fernándezen ‘Neskameak eta aingeruak’ liburuaren aurkezpena (hilak 20) eta ipuin kontalaria (24).
Programazio guztia web orri ofizial honetan kontsulta daiteke: laia.araba.eus.
Azaroaren 23an izango dira Araban kontzejuetarako hauteskundeak.Emakumeak kontzejuen batzarretan parte hartzera animatzen ditugu, eta, hautatuak izanez gero, administrazio batzarrean parte hartzeko erronka beren gain hartzera. Publikoki inon agertzen ez diren eta kontzejuek ondo funtziona dezaten funtsezko lana egiten duten fede emaileen aintzatespen berezia.
Emakumeek Arabako kontzejuetan duten partaidetzaren gaia Saberes y sabores de las Mujeres proiektuko udalerrietan landu da (Berantevilla, Lantaron, Erriberabeitia).
Emakumeen partaidetza Arabako kontzejuetan *1
Emakume hautetsiek Arabako kontzejuetako administrazio batzarretan duten presentzia oso urrun dago oraindik orekatua eta parekidea izatetik. Hala, Arabako kontzejuen % 9,6an (32 guztira) ez da emakumerik hautetsi 1997tik 2021era bitartean. Aldiz, 301 kontzejutan (% 90,4) emakume bat hautatu dute bokal edo lehendakari.
1. grafikoa. Emakume hautetsiak dituzten kontzejuak (lehendakariak eta/edo bokalak)
Portzentajeak (1997-2021)
Kuadrillaka, 1997tik 2021era emakume hautetsien presentzia duten kontzejuen ehunekoa handituz joan da pixkanaka. 2021ean, kontzejuen % 61,6tan hautetsi da noizbait emakume bat bokal edo lehendakari. Kontzejuen % 40 ingurutan ez zen emakumerik hautetsi azken hauteskundeetan.
*1 Ramilo et al. egileek 1998an Arabako kontzejuetan emakumeek duten partaidetzari buruz egindako ikerketaren (Emakundek finantzatua) eguneratzeari buruzko oharrak. ALHAOn argitaratutako hauteskundeetako emaitzetan oinarritutako azterketa. Kontzeju batzuetan karguak betetzeari uko egin zaie, eta azkenean nor hautetsi den ez da modu irekian argitaratu; beraz, desfasea dago hauteskundeen emaitzen eta azkenean betetako karguen artean.
1. irudia. Emakume hautetsiak (lehendakariak eta bokalak) dituzten kontzejuen ehunekoen bilakaera, kuadrillen arabera (1997-2021)
Kontzejuen erdiek baino gehiagok (% 52,9) gutxienez behin hautetsi dute emakume lehendakari bat 1997tik 2021era; kontzejuen % 47,1ek, berriz, ez du emakumerik aukeratu kargu horretarako.
2. grafikoa. Emakume lehendakariak hautetsi dituzten kontzejuak
Ehunekoak (1997-2021)
Iturria: Ramilo 2025
Oro har, emakume hautetsiek kontzejuetan duten presentziak gora egin du azken urteetan: % 13,1etik % 27,4ra 2021eko hauteskundeetan. Hazkunderik handiena 2001eko hauteskundeetan izan zen, aurreko legegintzaldiarekin alderatuta ehuneko 4,1 puntu igo baitzen.
2021ean aukeratu ziren 1.042 karguetatik, 286 baino ez zituzten bete emakumeek (79 lehendakari eta 207 bokal). Hau da, hautetsien % 27,4 soilik dira emakumeak. Kopuru hori bilakaera izaten ari da, baina emakumeek administrazio batzarretan duten presentzia oraindik urrun dago orekatua izatetik. *2
*2 334 kontzejuetatik 320tan 3 kargu hautesten dira. Emakumeen eta Gizonen Berdintasunerako otsailaren 18ko 4/2005 Legearen 3. artikuluan ezartzen denez, “Euskal aginte publikoek neurri egokiak hartu behar dituzte emakumeen eta gizonen presentzia orekatua lor dadin erabakiak hartzeko eremu guztietan”. 20.6 artikuluaren arabera, ordezkaritza orekatua izango da lau kide baino gehiagoko organoetan sexu bakoitzak gutxienez % 40ko ordezkaritza duenean. Hiru edo bi pertsonako organoetan, sexu biak ordezkatuta daudenean.
3. grafikoa. Lehendakariak eta bokalak, sexuaren arabera
Hautetsi beharreko kargu guztien gaineko ehunekoak (1997-2021)
Iturria: Ramilo 2025
Emakume hautetsien presentzia ez da parekoa kuadrilletan. Aiarako, Arabako Lautadako eta Gasteizko kuadrillek dute emakume hautetsien ehuneko handiena kontzejuetan.
Emakume hautetsiak dituzten kontzejuen bilakaera
Emakumeek kontzejuetan duten partaidetzaren bilakaerari buruzko azterketari esker, emakume hautetsiak dituzten kontzejuen ehunekoaren hazkunde motela ikus daiteke: 1997an, kontzejuen % 32,6k zuten emakume hautetsiren bat, eta 2021eko hauteskundeetan, kontzejuen % 61,6k. Lehen aldiz, 2013an hautetsi zen gutxienez emakume bat kontzejuen erdietan baino gehiagotan (% 53,5), bokal edo lehendakari gisa.
4. grafikoa. Kargu hautetsietan emakumeen eta gizonen presentzia duten kontzejuen bilakaera
Lehendakari eta bokalen ehunekoak (1997-2021)
Iturria: Ramilo 2025
5. grafikoa. Kargu hautetsietako emakumeen bilakaera, kuadrillen arabera
Hautetsi beharreko kargu guztien gaineko ehunekoak (1997-2021)
Iturria: Ramilo 2025
Ondorioak
- Agerian geratu da emakumeek partaidetza eskasa dutela Arabako kontzejuetako kargu hautetsietan (2021eko azken hauteskundeetan hautatutako karguen % 27,4 baino ez ziren emakumeak). Kontzeju batzuek argi dute funtsezkoa dela pertsonen eta ideien aniztasuna egotea auzo eta administrazio batzarretan, baina beste batzuek ez dute planteatu ere egin.
- Emakumeek kontzejuetan duten partaidetza ez da orekatua, kargu hautetsietan duten presentzia aztertzen badugu —datu horiek bakarrik erregistratzen dira, eta, horietatik abiatuta, kontzeju guztietarako azterketa egin ahal izan da. Hala ere, emakumeen partaidetza (herrietan, banaka, kolektiboetan, elkarteetan eta kontzejuen batzarretan) funtsezkoa den arren kontzejuetarako, ikusezina da dokumentazioari dagokionez.
- Azterketa kualitatiboari esker, emakumeak kontzejuetan sartzea errazten duten testuinguruez hitz egin ahal izan zen emakumeekin, parte hartzen duten emakumeen profilak ezagutu ahal izan ziren, genero desberdinkeriak identifikatu ahal izan ziren eta gobernu organo eta kontzeju-administrazio horietan emakumeen partaidetza mugatzen duten oztopoak identifikatu ziren.
- Kontzejuek ondo funtziona dezaten, funtsezkoa da kontzeju batzarretan emakume gehiagok, gazteek eta herrian edo kontzejuan betidanik egon ez diren pertsonek parte har dezaten sustatzea. Horrela, kontzejuek beharrezko eta gutxieneko masa kritiko askotarikoa izango dute, aldian-aldian kontzeju eta administrazio batzarretan erantzunkidetasunez inplikatu ahal dena. Betiko pertsonek erabakitzen badute (erreleborik ez dagoelako, beste inor ez delako inplikatzen edo besteak haien irizpideaz fidatzen direlako), zalantzan jar daiteke kontzejuen funtzionamenduari demokratikoa deitu ahal izatea. Beraz, beharrezkoak dira adin, sexu, jatorri, dedikazio, interes eta beste hainbat ezaugarri desberdinetako pertsonak egotea. Eztabaidei askotariko ikuspuntuak emango dizkiete, eta, hala, kontzejuak modu irekian funtzionatzen jarraituko du. Demokrazia zuzena eta herritarren partaidetza da hori, guztiona denari buruz erabakitzeko. Eta funtsezkoa da auzotarrek kontzejuetan egiten duten borondatezko ekarpena aitortzea eta balioestea.
- Azkenik, leku “zahar” batean politika “berria” egiten bada, benetakoa, praktikoa eta pertsonen beharretan zentratua, leku hori kontzeju irekia da. Kontzejuak demokrazia zuzena egitea ahalbidetzen duten tresnak (inbidiatuak eta ezezagunak) dira, baldin eta aniztasuna badago (emakumerik gabe ez dago aniztasunik) eta, betiere, guztiona denaren gobernu ona bada xedea.
Gure Soroatik, urriaren 15ean ospatzen den Landa Eremuko Emakumeen Nazioarteko Eguna ospatzeko aurten egin dugun kartela partekatu nahi dugu.
Ekimen honen helburua da ikusaraztea eta aitortzea landa eremuko emakumeek gure herrietan duten funtsezko zeregina, landa eta bizitza zaintzeko beharra, beharrezkoa dela garapen jasangarria eta aukera berdintasuna sustatzea landa eremuan.
Datorren urriaren 13an hasiko da Aramaion Memoriarako lehen Topaketa, Arabako kuadrilla guztiak eta Trebiñuko konderria zeharkatuko dituen parte-hartze prozesua. Helburua emakumeek gure historian utzitako aztarnak berreskuratzea eta horiei balioa ematea da, kontakizun kolektiboa tokiko oroitzapen, testigantza eta esperientziekin zabalduz.
Topaketa hauek herritar guztiei zuzenduta daude: gure lurraldearen historiaren zati bat ezagutu nahi duten eta hura aberasteko euren oroitzapenak eta esperientziak eskaini nahi dituzten pertsona eta taldeei. Kultura, ondare, hezkuntza edo esku-hartze sozialeko profesionalak ere gonbidatzen ditugu.
Baieztutako hurrengo hitzorduak:
- Aramaio: urriaren 13an, 18:00etatik 20:00etara, Udaletxeko osoko bilkuren Aretoan.
Sendalari eta emaginen leinu batek utzitako haztarnatik abiatuko gara, osasun komunitarioaren kudeaketan emakumeek duten zereginari buruz hausnartzeko. - Labastida: urriaren 28an, 17:30etik 19:00etara, Kultur Etxeko Areto Nagusian.
Maistra errepublikarren memoriara hurbilduko gara, komunitatearen hezkuntzan egindako lana eta frankismoarekin jasandako errepresioa.
Topaketa bakoitzean aztarna horietatik abiatuko gara, baina helburua begirada zabaltzea da: zer beste istorio erreskatatu beharko lirateke? Zein beste errelatu historiko ezagutu beharko lirateke memoriari gehitzeko?
Memoria egiten lagun dezaketen materialak ekartzera animatzen zaitugu: argazki zaharrak, dokumentuak, objektuak, abestiak, errezetak... Horren guztiaren inguruan hitz egingo dugu hurbileko espazio parte-hartzaile batean.
Amaieran, aperitibo txiki bat partekatuko dugu.
Izena emateko, bete formulario hau:
- Aramaio: https://forms.gle/WZs1a42KZ9LdGL2r8
- Labastida: https://forms.gle/29V9JqbdCYTohMNE7
- Edo deitu 747 407 311 telefonora, 10:00etatik 14:00etara.
Paula Andrea Loaiza Bonilla, Kolonbiako Ibagué udalerriko abokatua eta familia-komisarioa, Araban izan da, Arabako Foru Aldundiaren lankidetza-laguntzen deialdiaren bidez finantzatutako lankidetza-proiektu baten barruan.
Alde batetik, Arabako Foru Aldundiko eta Gasteizko Udaleko lankidetza zerbitzuko teknikariekin eta politikariekin bildu zen.
Horrez gain, Clara Campoamor elkartearekin elkarlanean, Gasteizko Justizia Jauregira bisita egiteko aukera izan zuen, emakume, haur edota neskato bati salaketak suposatzen dion ibilbidea irudikatu eta epaitegira joateko asmoz. Baita honek suposatzen duena ulertu eta aztertzea ere, eta guzti honetatik eratorritako zailtasunak behatzea.
Azkenik, esperientziak eta jardunbide egokiak trukatzeko jardunaldi bat egin zen elkarte horretako profesionalekin. Kolonbian eta Araban aplikatzen diren prozedurak aztertzeko, jardunbide egokiak identifikatzeko eta Kolonbian hobekuntzak ezartzeko balioko duten neurriekin proiektu pilotu bat egiteko balio izan zuen gune horrek.
Aurten, ekaina eta abuztua bitartean, herriz herri ibili gara LGTBIQ+ info-puntuak jartzen: 32 herritan izan gara. Eskerrik asko gerturatu zareten guztioi, eta bereziki, proiektu hau aurrera eramaten lagundu duzuen guztioi. Benetan pozgarria da Arabako herritarrak sexu-genero disidentziaren kontrako gorrotoarekiko duzuen kezka, eta honi aurre egiteko konpromisoa.
1.157 lagunekin partekatu ditugu hamaika minutu: batzuk gure materiala eskuratu duzue LGTBIQ+ kolektiboa ikusgarri egon dadin momentu oro eta toki guztietan; beste batzuk, zuen zalantzak eta kezkak partekatu dituzue gurekin. Dagoeneko 4.000 lagunetik gora hurbildu zarete guregana.
Aurten, 52 saltoki eta taberna batu ditugu Ikusguneren telefonoa iragartzen duen sarera; guztira, Arabako lurraldeko herrietan 148 dira kartela ikusgai dutenak. Mila esker dendariei eta tabernariei.
Zuetako 50 lagunek zuen datuak utzi dizkiguzue LGTBI+fobiaren aurkako sare horretan sartzeko. Lurralde honetan gorrotoak lekurik ez duen islada da. Indarkeriaren aurrean aktibatzeko prest dagoen Araba bat da hau.
Uda amaitu, eta Ikusguneetako karpa tolestu dugu, baina aktibo mantentzen dira 633 309 653 telefonoa eta www.ikusgune.eus webgunea gurekin harremanetan jartzeko; eta bereziki, gertakari LGTBI+fobiko bat sufritu edo ikusten baduzue gurekin harremanetan jartzeko.
BIDEOAK
Berdintasunerako Arabako Sareak askotariko programazioarekin hasi du 2025eko ikasturtea, zeinak eragingo baitu indarkeria matxistaren prebentzioan, jabekuntza kolektiboan eta emakumeen bizitza komunitarioko parte hartze aktiboan
Arabako Foru Aldundiak kuadrilla bakoitzeko informazio liburuxkak egin ditu, eta datozen egunetan banatuko ditu. Argibide guztiak, hemen: laia.araba.eus
Aurrez-aurreko zerbitzua, asteazkenero 18:00etatik 19:30era Agurainen, Dulantzin edo Asparrenan. Astelehenetan, e-mailez sexaguzulautada@gmail.com helbidera edo telefonoz: 673 64 76 00
Non: Dulantziko Kultur Etxea, Lezaoko kiroldegiko bilera gela Agurainen, eta Aiarako Kultur Etxean
Norentzat: Herritarrentzat
Dinamizatzailea: EMAIZE, sexologia zentroa
Hizkuntza: Elebietan
Irailean zehar Arabako Foru Aldundiaren berdintasun eta lankidetza zerbitzuak Paula Andrea Loaiza Bonilla abokatu eta Kolonbiako Ibagué udalerriko familia komisarioaren bisita jasoko du. Bisita hori Arabako Kolonbia-Euskadi erakundearentzako lankidetza-proiektuetarako laguntzen deialdiaren bidez finantzatutako lankidetza-proiektu baten esparruan egin da.
Familia-komisario honek Kolonbiako tokiko Yapawayra Fundazioarekin koordinatuta lan egiten du, Toliman genero-indarkeriaren biktima diren hainbat emakume eta seme-alabei babesa eta arreta emateko programa garatzen duen erakundea baita.
Komisarien eginkizunen artean honako hauek daude: salaketak eta haien ibilbide judiziala; biktimarentzako eta haren seme-alabentzako eskubideak berrezartzea; arreta-protokoloak eta arretaren arloko jardunbide egokiak ezagutzeko protokoloak, besteak beste.
Hala, irailaren 17an bilera tekniko bat egingo da Berdintasunerako eta Giza Eskubideetarako Zerbitzuko teknikari-politikoekin. Era berean, eta Clara Campoamor elkartearekin lankidetzan, irailaren 18an bisita bat egingo da Gasteizko epaitegietara, eta, bertan, genero-indarkeriaren biktima diren emakumeek igarotzen duten ibilbideari jarraituko zaio. Azkenik, irailaren 19an, esperientziak eta jardunbide egokiak elkartrukatzeko jardunaldi bat egingo da elkarte horretako profesionalekin.
Urrian eta azaroan zehar, Laiak Arabako emakumeen oroimenean barrena bidaia paregabe bat bizitzera gonbidatzen zaitu, "Memoriarako topaketak" ekimenaren bidez. Proposamen horrek historia, oroitzapen partekatuak, jakintzak eta emozioak batzen ditu.
Arabako kuadrilla bakoitzak eta Trebiñuko barrendegiak 2024an berreskuratutako zazpi aztarna historikoekin lotutako erakusketa parte-hartzaile bat hartuko dute. Aztarna horiek agerian uzten dituzte mendeetan zehar bizitzari eutsi eta lurraldea eraiki zuten emakumeen praktikak, lanbideak, jakintzak eta erresistentziak, baina haien istorioak kontakizun ofizialaren bazterretan utzi dira.
Erakusketek — informazio-panelak, komiki-binetak eta baliabide digitalak — Arabako kuadrilla bakoitzean eta Trebiñuko barrendegian memoria biziko aste bati hasiera emango diote.
Erakusketaren inaugurazioan topaketa parte-hartzaile bat egingo da, herritar guztiei irekia, belaunaldien arteko elkarrizketarako, testigantzen elkartrukerako, onarpen kolektiborako eta historiari esanahi berria emateko gune gisa. Topaketa horietako bakoitzean, Kuadrillari dagokion aztarnan sakonduko da, eta aztarna berriak identifikatzeko lana egingo da. Berdintasun-teknikariak, ikertzaileak, aztarnaren protagonistak edota senideak egongo dira, eta gizarte-sareko hainbat kolektibo gonbidatuko dira, bereziki emakumeen, kulturaren eta belaunaldien arteko elkarteak.
Gainera, oroitzapenak inspiratu eta iradokiko dituzten objektuak eramango dira, hala nola historiaurreko tresnak, kantu erritualak, sendabelarren errezetak, garaiko eskola-materiala edo argazki zaharrak.
Helburua argia da: ikuspegi feministatik eta intersekzionaletik tokiko memoria kolektiboa aktibatzea, iraganeko kontakizunak egungo bizipenekin lotuz, kontakizun partekatu berriak sortuz eta lotura komunitarioak indartuz. Arabako historia ez dagoelako osorik bere emakumeen historiarik gabe.
Data, ordutegi eta kokapen zehatzak irailean iragarriko dira Agenda honetan.
Zure zain gaude elkarrekin memoria bidezkoago, anitzago eta biziago bat eraikitzeko!
LGTBIQ+fobiaren aurkako informazioa eta sentsibilizazioa Araban
Udako hilabeteetan, Lumagorri 30 herri baino gehiagotara hurbilduko da, herritarrak aniztasun eta sexu identitateen inguruan sentsibilizatzeko.
Ikusguneak jai- eta aisia-jardueretako informazio- eta sentsibilizazio-guneak dira. Aurreko urteetan, jende asko hurbildu da horretarako prestatutako karpetara, eta elkarteko langileek informazioa eman diete, galderak egiteko eta zalantzak argitzeko, kezkak partekatzeko eta abarretarako gune bat eskaini diete.
Era berean, pertsona ugarik bere interesa adierazi dute Arabako kuadrilla ezberdinetan pertsona laguntzaileen sare baten sorreran parte hartzeko, LGTBI+ pertsonen errealitatea ikusarazteko eta disidentziak bizitzeko ingurune atseginak eskaintzeko.
Hemen egongo gara:
Ekainak 7 13:00 – 15:00 Samaniego
Ekainak 8 12:00-15:00 Zalduondo
17:00- 20:00 Ozaeta
Ekainak 9 12:00- 14:30 Bernedo
Ekainak 13 19:30 – 22:00 Montevite
Ekainak 14 18:00 – 22:00 Maeztu
19:00 – 23:00 Angosto kanpina
Ekainak 15 17:00 – 20:00 Baranbio
Ekainak 21 12:30 – 15:30 Urkabustaiz
17:30 – 21:30 Ulibarri-Arana
Ekainak 23 12:30 – 15:30 Biasteri
19:30 – 22:30 Trebiñu
Ekainak 27 18:00- 22:00 Laudio
Ekainak 29 16:30 – 19:30 Trespuentes
13:00 – 15:30 Salcedo
Uztailak 4 22:30 – 01:00 Araia
Uztailak 5 12:30 – 15:30 Luko
18:30 – 21:30 Kintana
Uztailak 6 12:30 – 15:30 Aramaio
16:30 – 18:00 Gauna
Uztailak 9 Tertanga
Uztailak 10 19:00 – 22:00 Villodas
Uztailak 11 12:00 – 15:00 Mañueta
20:00 – 00:00 Zuhatzu Kuartango
Uztailak 18 19:00 – 22:00 Gaubea
Uztailak 19 13:00- 15:00 Zuhatza
16:00 – 21:00 Harrikada
Uztailak 25 12:30-15:30 Larrinbe
Uztailak 26 12:30-15:30 Larrinbe
19-22 Oion
Uztailak 29 Delika
Abuztuak 2 13-15:30 Korro
18-22 Gopegi
Abuztuak 3 13-15 Narbaixa
Ehun bat irakurlek hartu dute parte larunbatean, ekainaren 7an, seigarren edizioa bete duen ikasturte amaierako Kuartangon ospatu den topaketa.
Larunbateko hitzordua Kuartangoko alkate Miren Meabe Carroren, Añanako Kuadrillako presidente Rubén Torremocha Galánen eta Iñaki Gurtubai Artetxeren, Berdintasun, Euskara eta Gobernantzako foru diputatuaren, ongietorriarekin hasi zen. Irakurketa kluben sareari balioa eman diote, ahalduntze feministari eta emakumeen parte-hartze soziopolitikoari laguntzen dioten neurrian, "kontakizun feministak partekatzeko topagune seguruak, hausnarketarako eta eztabaidarako guneak" eskainiz.
